“Tình yêu thạch sùng - 100 truyện cực ngắn” của nhà văn Phạm Ngọc Tiến là một cuốn sách với dung lượng rất ngắn, mỗi truyện chỉ tập trung vào một lát cắt của đời sống, một tình huống hoặc một khoảnh khắc tưởng chừng bình thường. Nhưng phía sau những câu chuyện nhỏ ấy lại là những câu hỏi không hề nhỏ về con người.
Phạm Ngọc Tiến không xây dựng những cốt truyện cầu kỳ. Ông thường bắt đầu từ những điều rất quen thuộc: một cuộc gặp trên đường, một mối quan hệ, một hành động tử tế, một phút nóng giận hay một cách nhìn tưởng như hiển nhiên. Thế rồi, chỉ bằng một chi tiết hoặc một cú chuyển bất ngờ, câu chuyện bỗng mở sang một ý nghĩa khác. Người đọc đang nghĩ mình đã hiểu nhân vật thì ngay lập tức phải nhìn lại tất cả bằng một ánh mắt mới. Đó là một trong những điều thú vị nhất của “Tình yêu thạch sùng”.
Nhà văn không nói hết, ông kể vừa đủ, rồi dừng lại đúng lúc để phần còn lại thuộc về người đọc. Một người tưởng đang đứng trước cơ hội kiếm lợi lại có thể lựa chọn lương thiện. Một người tưởng mình chỉ đang đánh giá một cô gái phục vụ chậm chạp lại phải đối diện với sự hối hận khi nhận ra mình đã vội vàng phán xét. Một chiếc nhẫn từng được xem như biểu tượng của tình yêu, sau những biến động của con người, cuối cùng chỉ còn là một vật vô tri. Những câu chuyện ấy không đưa ra những bài học được đóng khung sẵn, nhưng khiến ta tự hỏi: mình sẽ hành xử thế nào nếu ở trong hoàn cảnh ấy?
Con người trong sách của Phạm Ngọc Tiến vì thế không hoàn toàn tốt hay xấu. Họ có lòng tốt nhưng cũng có lòng tham, có sự bao dung nhưng đôi khi ích kỷ, có lúc can đảm nhưng cũng có khi yếu đuối. Thế giới loài vật xuất hiện trong nhiều truyện cũng mang những đối lập tương tự. Qua đó, nhà văn không chỉ kể chuyện về người hay vật, mà dùng cả hai để soi chiếu những quy luật tự nhiên và những góc khuất trong bản tính con người.
Điểm khiến cuốn sách dễ đọc mà không hề nhẹ là giọng văn của Phạm Ngọc Tiến. Ông viết thẳng, gọn, giàu tính khẩu ngữ, đôi lúc hài hước và giễu nhại, nhưng đằng sau tiếng cười thường là một chút cay đắng. Có những truyện khiến người đọc bật cười trước một tình huống trớ trêu, nhưng càng nghĩ lại càng thấy chua chát. Có những câu chuyện tưởng chỉ kể một chuyện rất nhỏ, cuối cùng lại chạm đến cách chúng ta nhìn người khác và nhìn chính mình.
Một trăm truyện cực ngắn giống như một trăm lát cắt được đặt cạnh nhau, mỗi lát cắt mở ra một góc nhìn khác về đời sống. Và khi câu chuyện kết thúc, điều còn lại không phải là một lời kết luận, mà là khoảng lặng để người đọc tự suy ngẫm. Bởi đôi khi, truyện càng ngắn thì dư âm càng dài.
