PHẦN SỰ THẬT KHÔNG ĐỦ CHỨNG CỨ ĐỂ TRỞ THÀNH BẢN TIN
Một nhà báo có thể biết rằng phía sau vụ án còn nhiều điều chưa được kể. Nhưng biết không đồng nghĩa với việc có thể công bố.
Không có chứng cứ đủ mạnh, mọi suy đoán đều phải dừng lại trước khi trở thành một bản tin. Với nhà văn, khoảng trống ấy đôi khi là điểm khởi đầu của tiểu thuyết.
Trương Quốc Lập từng là phóng viên theo dõi các vấn đề quân sự và xã hội. Ông cho biết mình trực tiếp đưa tin về vụ sát hại đại tá hải quân Doãn Thanh Phong, một vụ án gắn với bê bối mua sắm vũ khí lớn trong lịch sử Đài Loan. Trong quá trình tác nghiệp, ông tiếp cận nhiều thông tin nhưng không thể viết thành phóng sự vì sức nặng chứng cứ chưa đủ. Cuối cùng, ông thay đổi các chi tiết, cô đặc những gì từng biết và đưa chúng vào Tay súng bắn tỉa.
Cuốn sách vì vậy không nên được đọc như một bản tái dựng vụ án hay lời khẳng định về những cá nhân có thật. Nó là cách tiểu thuyết tiếp cận những câu hỏi mà hồ sơ chính thức chưa thể khép lại: điều gì xảy ra khi các hợp đồng quân sự trị giá hàng tỷ đô la đi qua quá nhiều tầng quyền lực; ai có khả năng buộc một vụ án phải kết thúc sớm; và một tổ chức sẽ làm gì khi lòng trung thành nội bộ trở nên mạnh hơn pháp luật?
Câu chuyện bắt đầu bằng những cái chết có vẻ không liên quan. Một quân nhân được cho là tự sát trong phòng khách sạn. Những đồng nghiệp của ông lần lượt chết trong hoàn cảnh đáng ngờ. Ở phía bên kia thế giới, một tay súng nhận lệnh sát hại quan chức cấp cao của Đài Loan tại Rome rồi phát hiện mình cũng đã bị đưa vào danh sách cần xóa dấu vết.
Điều khiến tiền đề ấy có sức nặng nằm ở kinh nghiệm phía sau trang viết. Trương Quốc Lập từng theo dõi tin quân sự, tham dự các triển lãm hàng không quốc tế và viết về quốc phòng. Ông cũng từng ở trong đội bắn súng thời trung học, trải qua huấn luyện quân đội và tham khảo kiến thức từ một chuyên gia bắn tỉa của lực lượng thủy quân lục chiến. Những chi tiết về tư thế, nhịp thở, độ nặng của súng hay trạng thái tâm lý trước khi bóp cò vì thế không chỉ đến từ trí tưởng tượng.
Dù vậy, kiến thức quân sự không phải mục đích cuối cùng. Nó tạo ra độ tin cậy để tiểu thuyết tiến gần hơn đến phần khó nhìn thấy của quyền lực.
Trong một cuộc phỏng vấn, Trương Quốc Lập dành nhiều chú ý cho các quan hệ phe nhóm bên trong quân đội. Theo cách ông lý giải, quân đội chuyên nghiệp thường hình thành những mạng lưới dựa trên gia đình, thế hệ, trường đào tạo, binh chủng và sự bảo trợ. Các liên kết ấy có thể giúp một tổ chức gắn bó hơn, nhưng cũng tạo ra những vùng trung thành mà người ngoài khó tiếp cận. Đây chính là hiện tượng ông muốn nắm bắt trong tiểu thuyết.
Bởi thế, bí ẩn quan trọng của Tay súng bắn tỉa không dừng ở việc ai đã giết ai. Cuốn sách còn hỏi một người thuộc về đâu khi gia đình, đồng đội, tổ chức và quốc gia cùng đòi hỏi lòng trung thành của anh ta.
Ai là người ra lệnh?
Ai hưởng lợi?
Và đến thời điểm nào, phục tùng không còn là trung thành mà trở thành đồng lõa?
Trương Quốc Lập không dùng tiểu thuyết để thay thế kết luận điều tra. Ông dùng nó để dựng nên một không gian nơi những khả năng bị bỏ ngỏ có thể được xem xét, các động cơ bị che khuất được đẩy ra ánh sáng, còn những người nằm trong hệ thống phải tự đối diện với lựa chọn của mình.
Tay súng bắn tỉa vẫn là một cuốn thriller có nhịp độ nhanh, những cuộc truy đuổi và màn đối đầu căng thẳng. Nhưng dưới lớp vỏ giải trí ấy là kinh nghiệm của một nhà báo từng đứng rất gần một vụ án lớn mà sự thật chưa bao giờ hiện ra trọn vẹn.
Có những hồ sơ được đóng lại vì cuộc điều tra đã hoàn tất.
Cũng có những hồ sơ khép lại chỉ vì không ai còn được phép mở chúng ra.
