REVIEW “TRIỆU PHÚ KHU Ổ CHUỘT” CỦA VIKAS SWARUP
DƯỚI GÓC NHÌN CỦA THIỀN NGỮ ẤN ĐỘ
DƯỚI GÓC NHÌN CỦA THIỀN NGỮ ẤN ĐỘ
Có lẽ, cuốn tiểu thuyết “Triệu phú khu ổ chuột” từng đạt giải Boeke của nhà văn Vikas Swarup hay bộ phim điện ảnh được chuyển thể cùng tên của đạo diễn Danny Boyle với 8 giải Oscar danh giá đã không còn xa lạ với tầm đón đợi của công chúng, nhất là với cộng đồng yêu văn chương nghệ thuật. Trong khuôn khổ của cuộc thi hay một lần nữa làm công việc “cảo thơm lần giở trước đèn”, tôi sẽ không nói quá nhiều về nội dung và nghệ thuật của cuốn sách vì đã có nhiều cây bút làm điều tương tự rồi. Thay vào đó, tôi xin phép được đọc tác phẩm này dưới lăng kính khai sáng của tư tưởng thiền ngữ Ấn Độ để mang đến cho độc giả một hướng tiếp cận mới.
Là một đất nước giàu tư tưởng triết lý, vẻ đẹp minh triết của thiền ngữ Ấn Độ được phát biểu qua bốn tư tưởng lớn sau:
Một, bất kể bạn gặp ai, đó đều là người bạn cần gặp
Trong tác phẩm, không có cuộc gặp gỡ nào là ngẫu nhiên. Có người cho Ram bài học về lẽ sống, có kẻ cho anh nỗi nhớ và tổn thương, có người đồng hành cùng anh trong những chặng đường dài, cũng có kẻ thoáng qua như mây trôi nước chảy,…Nhưng dù vậy, hết thảy bọn họ đều trở thành những mảnh kí ức quan trọng, những “người thầy” theo một cách rất riêng, để rồi từ hành trình rong ruổi của một người trở thành không gian gặp gỡ, giao thoa số phận của muôn người, và bằng cách đó, nó khiến cho Ram trở nên kiên cường và thấu cảm. Thế gian xoay vần, người đến, kẻ đi, nhưng những gì họ để lại cho ta từ mối cơ ngộ của nhân duyên là những gì còn mãi.
Hai, bất kể xảy ra chuyện gì, đó đều là chuyện nhất định phải xảy ra
Hành trình của Ram là một hành trình đầy biến động. Nó hỗn loạn trong chính góc nhìn của một người Ấn Độ về đất nước mình. Nhưng khi ngẫm lại mọi chuyện đã qua, ta thấy rằng không có biến cố nào là vô nghĩa. Mỗi lần kinh qua một trải nghiệm, dù lớn hay nhỏ, Ram đều lưu giữ lại mảnh thông tin ấy vào vốn sống của mình. Và như một lẽ tất nhiên, nó được tái kích hoạt khi Ram bước vào trò chơi, giúp cho anh vượt qua mọi thử thách. Nhân sinh không bỏ sót bất cứ chuyện gì dù chỉ là khoảnh khắc, huống hồ chi trong cái giây phút ấy, Ram đã có mặt tại đó để chứng kiến, để lắng nghe những rối ren phức tạp của xã hội. Mọi duyên sự xảy ra đều là một phần không thể thiếu của số phận, bởi cuộc đời luôn có cách để sắp đặt mọi thứ và dẫn dắt con người ta đến cảnh giới của sự trưởng thành.
Ba, bất kể chuyện bắt đầu từ đâu, đó đều là thời điểm thích hợp
Ram không bắt đầu chặng hành trình của mình bằng một nền giáo dục ưu tú, cũng không khởi điểm bằng xuất thân của tầng lớp quý tộc đầy vinh quang. Anh tham gia vào đúng thời điểm chín muồi của bản thân, khi đã trải qua đủ mọi ái ố hỉ nộ và quan trọng hơn hết là anh có đủ dũng khí để làm điều ấy vì tình yêu đích thực của cuộc đời mình. Tác phẩm từ chối sự cố hữu của xuất phát điểm, thay vào đó, mọi thời điểm đều thích hợp nếu như ta tìm thấy được lý tưởng sống của bản thân mình và nỗ lực hành động vì người khác. Nói như vậy cũng đồng nghĩa với việc, thời điểm thích hợp không phải là hệ quả của một quá khứ xa vời hay một tương lai huyễn hoặc, mà nằm ngay tại chính hiện thực này, trong khoảnh khắc mà ta đang sẵn sàng nắm bắt.
Bốn, bất kể là chuyện gì, đã qua chính là đã qua
Mặc dù gánh chịu những kí ức đau thương, nhưng Ram lại không bị kẹt bởi những tổn thương trong quá khứ, anh chỉ học cách chấp nhận nó như một phần tất yếu và lấy đó làm chìa khóa để giải mã những câu hỏi hóc búa nhất từ chương trình. Ram không nỗ lực tìm mọi cách để viết lại cuộc đời mình. Thay vào đó, anh mang theo vùng kí ức ấy bước về phía trước, bằng tâm thế của một người đã đi qua những thăng trầm, không bi lụy, giằng xé. Cuộc đời rộng lớn không trao quyền cho con người sửa đổi quá khứ, nhưng mỗi chúng ta lại hoàn toàn có quyền được chọn điểm nhìn để chiêm nghiệm về những điều đã qua theo những cách khác nhau. Vì điểm mấu chốt không phải là phủ nhận kí ức, mà là biết dùng chúng làm bàn đạp để lớn lên và tự khẳng định bản thân mình.
Là một đất nước giàu tư tưởng triết lý, vẻ đẹp minh triết của thiền ngữ Ấn Độ được phát biểu qua bốn tư tưởng lớn sau:
Một, bất kể bạn gặp ai, đó đều là người bạn cần gặp
Trong tác phẩm, không có cuộc gặp gỡ nào là ngẫu nhiên. Có người cho Ram bài học về lẽ sống, có kẻ cho anh nỗi nhớ và tổn thương, có người đồng hành cùng anh trong những chặng đường dài, cũng có kẻ thoáng qua như mây trôi nước chảy,…Nhưng dù vậy, hết thảy bọn họ đều trở thành những mảnh kí ức quan trọng, những “người thầy” theo một cách rất riêng, để rồi từ hành trình rong ruổi của một người trở thành không gian gặp gỡ, giao thoa số phận của muôn người, và bằng cách đó, nó khiến cho Ram trở nên kiên cường và thấu cảm. Thế gian xoay vần, người đến, kẻ đi, nhưng những gì họ để lại cho ta từ mối cơ ngộ của nhân duyên là những gì còn mãi.
Hai, bất kể xảy ra chuyện gì, đó đều là chuyện nhất định phải xảy ra
Hành trình của Ram là một hành trình đầy biến động. Nó hỗn loạn trong chính góc nhìn của một người Ấn Độ về đất nước mình. Nhưng khi ngẫm lại mọi chuyện đã qua, ta thấy rằng không có biến cố nào là vô nghĩa. Mỗi lần kinh qua một trải nghiệm, dù lớn hay nhỏ, Ram đều lưu giữ lại mảnh thông tin ấy vào vốn sống của mình. Và như một lẽ tất nhiên, nó được tái kích hoạt khi Ram bước vào trò chơi, giúp cho anh vượt qua mọi thử thách. Nhân sinh không bỏ sót bất cứ chuyện gì dù chỉ là khoảnh khắc, huống hồ chi trong cái giây phút ấy, Ram đã có mặt tại đó để chứng kiến, để lắng nghe những rối ren phức tạp của xã hội. Mọi duyên sự xảy ra đều là một phần không thể thiếu của số phận, bởi cuộc đời luôn có cách để sắp đặt mọi thứ và dẫn dắt con người ta đến cảnh giới của sự trưởng thành.
Ba, bất kể chuyện bắt đầu từ đâu, đó đều là thời điểm thích hợp
Ram không bắt đầu chặng hành trình của mình bằng một nền giáo dục ưu tú, cũng không khởi điểm bằng xuất thân của tầng lớp quý tộc đầy vinh quang. Anh tham gia vào đúng thời điểm chín muồi của bản thân, khi đã trải qua đủ mọi ái ố hỉ nộ và quan trọng hơn hết là anh có đủ dũng khí để làm điều ấy vì tình yêu đích thực của cuộc đời mình. Tác phẩm từ chối sự cố hữu của xuất phát điểm, thay vào đó, mọi thời điểm đều thích hợp nếu như ta tìm thấy được lý tưởng sống của bản thân mình và nỗ lực hành động vì người khác. Nói như vậy cũng đồng nghĩa với việc, thời điểm thích hợp không phải là hệ quả của một quá khứ xa vời hay một tương lai huyễn hoặc, mà nằm ngay tại chính hiện thực này, trong khoảnh khắc mà ta đang sẵn sàng nắm bắt.
Bốn, bất kể là chuyện gì, đã qua chính là đã qua
Mặc dù gánh chịu những kí ức đau thương, nhưng Ram lại không bị kẹt bởi những tổn thương trong quá khứ, anh chỉ học cách chấp nhận nó như một phần tất yếu và lấy đó làm chìa khóa để giải mã những câu hỏi hóc búa nhất từ chương trình. Ram không nỗ lực tìm mọi cách để viết lại cuộc đời mình. Thay vào đó, anh mang theo vùng kí ức ấy bước về phía trước, bằng tâm thế của một người đã đi qua những thăng trầm, không bi lụy, giằng xé. Cuộc đời rộng lớn không trao quyền cho con người sửa đổi quá khứ, nhưng mỗi chúng ta lại hoàn toàn có quyền được chọn điểm nhìn để chiêm nghiệm về những điều đã qua theo những cách khác nhau. Vì điểm mấu chốt không phải là phủ nhận kí ức, mà là biết dùng chúng làm bàn đạp để lớn lên và tự khẳng định bản thân mình.
Suy cho cùng, một giải thưởng lớn có thể làm cho nhà văn nổi tiếng hơn, nhưng chắc chắn không bao giờ có thể khiến cho tác phẩm trở nên giá trị hơn. Bởi lẽ, giá trị đích thực của văn học chỉ có thể được kiểm định qua sự tiếp nhận của độc giả và sự sàng lọc của thời gian. Tôi tin rằng, “Triệu phú khu ổ chuột” là tác phẩm có thể chiến thắng được sự khắc nghiệt của thời gian và neo đậu mãi trong tâm hồn độc giả bởi những giá trị nhân văn, vừa chứa đựng thông điệp phổ quát của mọi thời, mọi quốc gia, lại vừa kết tinh những nét riêng của tinh thần triết lý - thẩm mĩ Ấn Độ.
