MỘT NGÀY TRONG ĐỜI IVAN DENISOVICH
NGỤC TÙ CỦA MỖI CHÚNG TA
NGỤC TÙ CỦA MỖI CHÚNG TA
“Anh em đừng sợ những kẻ giết thân xác mà không giết được linh hồn. Đúng hơn, anh em hãy sợ Đấng có thể tiêu diệt cả hồn lẫn xác trong hỏa ngục.” (Tin Mừng thánh Mathew)
Sự đáng sợ của ngục tù không chỉ ở việc nó giam cầm chúng ta, mà hơn cả là ở sự đầy đọa về cả thể xác lẫn tinh thần.
Đã có biết bao nhiêu nhân vật bị ngục tù thiêu rụi đi lương tri vốn có, đó là một Jean val jean trong Những người khốn khổ hay Chí Phèo của Nam Cao. Nhưng ở nhân vật Ivan Denisovich (Shukhov), ngục tù không biến anh thành một con quỷ, mà nó thiêu rụi dần đi tinh thần anh và của nhiều người khác nữa.
Có lẽ sự đáng sợ thật sự không phải là việc tiêu diệt hoàn toàn, mà là dần dần đẩy con người ta vào một vòng lập không thể thoát ra, khi đó mọi thứ đều tiến về phía trước, còn chúng ta vẫn mãi mắt kẹt trong chiếc lồng của chính mình.
Đó cũng là số phận của Shukhov, một tù binh chịu án oan, phải bỏ lại vợ con lại rồi ở tù trong nhiều năm và phải làm việc khổ sai. Có lẽ những tháng ngày bị cầm tù trong cơn lạnh giá ở Siberia của Shukhov cũng chính là kết quả từ 8 năm ngồi tù của chính tác giả Solzhenitsin. Ông không chỉ kể mà còn là phê phán những trại lao công cưỡng bách dưới thời Xtalin. Khi nó không đơn thuần là nhà tù, “một điểm cô lập của xã hội” mà chính là “một tiểu vũ trụ thu nhỏ của cả xã hội nói chung”: “Cuốn tiểu thuyết vạch một đường song song mặc thị giữa “bên trong” và “bên ngoài” trại: Một ngày trong đời của một công dân Xô-viết tầm thường đã có nhiều điểm chung với đời sống của những người đồng bào với ông đằng sau hàng rào kẽm gai. Bây giờ ta thấy rằng ở cả hai phía hàng rào, đó là cùng một câu truyện về nỗi thống khổ vật chất và tinh thần, về sự băng hoại, niềm uẩn ức và nỗi king hoàng.” (Max Hayward và Leopold Labedz)
TẠI SAO LẠI LÀ MỘT NGÀY TRONG ĐỜI..?
Thật chất câu chuyện của Ivan Denisovich là một chuỗi ngày lập đi lập lại những công việc khổ sai. Vì thế, tất cả mọi ngày đối với tù nhân diễn ra như một vòng lập bất tận, mặt trời lặn rồi lại mọc nhưng kí ức cứ như bị giam lại trong một khoảng ngắn ngủi. Để rồi nhìn lại, thời gian mấy năm trôi đi nhanh chóng tựa như Một ngày trong đời: “Trong án tù của anh có ba ngàn sáu trăm năm mươi ba ngày như thế, từ lúc thức giấc đến lúc tắt đèn. Ba cái ngày dư đó là các năm nhuận...”
Nhưng dẫu thế, HẠNH PHÚC VẪN HIỆN DIỆN TRONG ĐAU KHỔ
Hạnh phúc của một tù nhân như Shukhov chỉ đơn giản là hết một cơn đau, mua được một ít thuốc lá và lấy thêm được một tô cháo đặc.
Tác phẩm không mang đến cho chúng ta một thứ gì đó kịch tính , cao trào mà chỉ là những ngày tháng cực khổ, lập lại đến chán chường. Nhưng ý nghĩa thật sự nằm ở những khoảnh mà Shukhov trân quý cuộc sống.
Chẳng ai yếu quý tự do hơn một người bị cầm tù cả...
Nhờ đó, ta thấy được vị ngon của một cây xúc xích, vẻ đẹp của mặt trăng băng qua trên bầu trời...
Để rồi ta nhận ra chiếc lồng vô hình trói buộc chúng ta ngay lúc này. Chúng ta có được sự tự do nhưng chẳng bao giờ có đủ thời gian để ngắm nhìn mặt trăng trôi qua đẹp đẽ ra sao. Chính ta cũng đang bị mắt kẹt trong “vòng đời của chuột”. Thậm chí chẳng thể cảm nhận được hạnh phúc thật sự hơn một tù nhân...
Vậy nên, hãy thử trân quý cuộc sống như cách Shukhov trân quý cuộc sống.
Rồi ta sẽ thấy trong cái lạnh giá ở Siberia, hay cả trong ngục tù ấy, giữa chúng ta không chỉ có bóng tối, mà còn là ánh sáng len lói của vầng trăng xa xăm...
Ánh sáng dẫu đến từ đâu cũng mang trong mình sự ấm áp của riêng nó nếu bạn biết quý trọng.
“Mặt trời của sói - ở nơi Shukhov ở người ta gọi mặt trăng như thế đấy.”
Bài dự thi của bạn Chu Ngọc Khánh.
