Nếu có những tiểu thuyết khiến người đọc muốn biết chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo, thì Ông Molloy của Samuel Beckett lại đặt ra một câu hỏi khó chịu hơn: rốt cuộc người đang kể câu chuyện này là ai? Molloy và Moran xuất hiện như hai con người riêng biệt, với hai hành trình tưởng chừng không liên quan. Một người già nua, lang thang và tìm đường trở về với mẹ; một người được giao nhiệm vụ truy tìm Molloy.
Thế nhưng càng đi sâu vào tác phẩm, khoảng cách giữa họ càng trở nên mong manh, để rồi người đọc bắt đầu tự hỏi: liệu đây thực sự là câu chuyện của hai con người, hay là hai dạng tồn tại của cùng một con người đang dần đánh mất bản thân?
Ông Molloy mở đầu hành trình trong trạng thái gần như bị tách khỏi thế giới. Ông nhớ về những con người, địa điểm và sự việc đã đi qua, nhưng ký ức không bao giờ hiện lên như một bức tranh hoàn chỉnh. Mọi thứ liên tục bị nghi ngờ, sửa chữa rồi phủ định. Ông có thể đang kể một chuyện, nhưng ngay sau đó lại khiến chính lời kể của mình trở nên không đáng tin. Vì thế, điều đáng chú ý không nằm ở việc Molloy đã thực sự làm gì, mà ở cách ông cố gắng lần tìm một phiên bản có thể xác nhận rằng mình đã từng tồn tại.
Đến phần của Moran, cảm giác ấy không biến mất mà chỉ chuyển sang một hình thức khác. Ban đầu, Moran xuất hiện như một người có nhiệm vụ rõ ràng, có gia đình, công việc và vị trí trong một trật tự nhất định. Nhưng cuộc truy tìm Molloy càng kéo dài, những thứ tưởng như chắc chắn ấy càng lần lượt rạn vỡ. Moran bắt đầu thay đổi cả về thể chất lẫn tinh thần, hành trình tìm kiếm một người khác dần biến thành quá trình đối diện với chính mình. Kẻ đi tìm và người bị tìm vì thế không còn đứng ở hai phía đối lập.
Đây cũng là điểm đặc biệt trong cách Beckett xây dựng nhân vật. Ông không để Molloy và Moran phát triển theo kiểu nhân vật truyền thống, nơi mỗi người có một mục tiêu rõ ràng và hành động dẫn câu chuyện tiến về phía trước. Trái lại, cả hai cứ quanh quẩn trong những suy nghĩ vụn vỡ, những việc tưởng như vô nghĩa và những câu hỏi không có lời giải. Càng cố xác định bản thân, họ càng trở nên mơ hồ. Càng muốn đi đến một nơi nào đó, họ càng giống như đang quay trở lại điểm xuất phát.
Có lẽ vì vậy, Ông Molloy không chỉ là câu chuyện về một cuộc truy tìm. Đó còn là câu chuyện về sự tan rã của cái tôi. Molloy tìm đường về nhà nhưng chẳng chắc mình còn một mái nhà để trở về. Moran tìm kiếm Molloy nhưng cuối cùng lại tìm thấy những biến dạng của chính mình. Giữa hai con người ấy, Beckett dựng nên một thế giới nơi danh tính, ký ức và mục đích sống đều có thể trượt khỏi tay bất cứ lúc nào.
Đọc Ông Molloy, đôi khi ta có cảm giác mình đang đứng trước một chiếc gương bị nứt: mỗi mảnh phản chiếu một con người khác nhau, nhưng không mảnh nào đủ hoàn chỉnh để trả lời câu hỏi “Tôi là ai?”. Và có lẽ chính trong sự bất định ấy, Samuel Beckett đã chạm đến một nỗi bất an rất con người: không phải lúc nào chúng ta cũng đánh mất phương hướng vì không biết mình đang đi đâu; đôi khi, đáng sợ hơn, là vì không còn chắc mình là người đang bước đi.
