Sự độc ác bắt đầu từ đâu? Phải chăng phải gây ra một hành động mới gọi là ác? Trong tác phẩm Muối của rừng, Nguyễn Huy Thiệp gợi ra một vấn đề đáng suy ngẫm: đôi khi, cái ác đã nhen nhóm từ chính cách con người nhìn thế giới quanh mình.
Ngay khi bước vào rừng, ông Diểu đã nhìn mọi thứ bằng con mắt của một người đi săn: khẩu s/úng “hệt như một thứ đồ chơi”, chuyến đi săn “kể cũng đáng sống”, chim xanh thì “thật phí đ/ạn”, còn khỉ hay sơn dương nếu bắn được sẽ “thật đã đời”.
Những cách nói tưởng như rất tự nhiên ấy cho thấy các sinh vật đang được ông Diểu đặt lên bàn cân của lợi ích và khoái cảm: con nào đáng b/ắn, con nào phí đạn, con nào có thể đem lại cảm giác chinh phục.
Khi sự sống được nhìn từ nhu cầu của con người, nó dễ dàng bị biến thành một đối tượng để lựa chọn, sử dụng hoặc loại bỏ. Vì thế, sự tàn nhẫn chưa nhất thiết phải bắt đầu từ một phát s/úng.
Nó có thể bắt đầu từ khoảnh khắc con người tự cho mình quyền quyết định sinh mạng nào đáng được giữ lại, sinh mạng nào có thể bị tước đi để phục vụ cho thú vui của mình.
Bởi vậy, việc ông Diểu dừng lại trước đôi gà rừng: “Như thế tốt cho chúng nó. Cũng tốt cho ông.” mở ra một khoảng lặng khác trong câu chuyện. Ông đứng trước ranh giới giữa ham muốn và hành động, giữa thú vui săn b/ắn và việc tước đi một sự sống. Lần này, ông chọn dừng lại. Một khoảnh khắc ngắn ngủi nhưng cho thấy con người vẫn có khả năng tự đặt ra giới hạn cho chính mình.
Nguyễn Huy Thiệp không dựng lên chân dung một kẻ thủ ác, mà chỉ kể chuyến đi rừng của một thợ săn bình thường. Bằng ngôn từ sắc sảo, nhà văn dường như chất vấn cách con người “nhìn ngắm” rằng ta sẽ đối xử với thế giới xung quanh thế nào khi luôn xem mình là trung tâm?
Có lẽ, lòng nhân sẽ phát lộ từ đây: biết nhìn một sự sống như một sự sống, thay vì đo đếm nó bằng lợi ích của mình; biết dừng lại trước ham muốn để không biến quyền lựa chọn thành quyền làm tổn thương. Đó có lẽ là cách giản dị nhất để con người giữ mình khỏi cái ác.
#nhanam #nhanambooks #nhanamtiengviet #nguyenhuythiep #vanhocvietnamduongdai
