BIẾT THÍCH NGHI, NHƯNG ĐỪNG ĐỂ MÌNH BỊ ĐỊNH HÌNH
Sự thích nghi là điều cần thiết để ta có thể sống và trưởng thành trong những hoàn cảnh khác nhau, nhưng cũng từ đó mà ta cần tự hỏi liệu mình đang chủ động thay đổi để trở thành một phiên bản tốt hơn, hay chỉ đang từng bước uốn mình thành con người mà người khác mong muốn.
Triết học - Tất cả những điều cần biết để thông thạo bộ môn này Khắc Kỷ từ lâu đã đặt ra một ranh giới quan trọng giữa việc thích nghi với cuộc sống và việc đánh mất chính mình trong những tác động từ bên ngoài. Trong Suy tưởng, Marcus Aurelius nhiều lần nhắc mình phải sống thuận theo bản tính lý trí của con người, giữ vững phẩm chất và phán đoán của chính mình thay vì để lời khen chê hay những biến động bên ngoài dẫn dắt. Với ông, sống giữa cộng đồng không đồng nghĩa với việc để cộng đồng quyết định mình phải trở thành ai.
Tự do, theo nghĩa ấy, nằm ở khả năng giữ được quyền tự quyết ngay cả khi đang sống giữa cộng đồng. Ta có thể linh hoạt trong cách ứng xử, biết lắng nghe và thay đổi phương pháp khi hoàn cảnh đòi hỏi, nhưng vẫn giữ được những giá trị cốt lõi và nguyên tắc mà mình tin tưởng. Ta cũng có thể cúi đầu trước người khác vì khiêm nhường, nhưng sự cúi đầu ấy không có nghĩa là từ bỏ lòng tự trọng hay trao cho người khác quyền định đoạt con người mình.
Điều này có thể bắt đầu từ những lựa chọn rất nhỏ trong đời sống. Chẳng hạn, một người đi làm nhận được góp ý rằng cách làm của mình quá khác với số đông và nên thay đổi để “hòa nhập” hơn. Họ hoàn toàn có thể lắng nghe, xem xét lại cách làm, thậm chí điều chỉnh những điểm chưa phù hợp, nhưng không nhất thiết phải từ bỏ cách tư duy hay những nguyên tắc mà mình tin là đúng chỉ để nhận được sự đồng tình. Thích nghi ở đây là biết thay đổi điều cần thay đổi, chứ không phải thay đổi toàn bộ con người mình để trở nên vừa mắt người khác.
Thế giới luôn có những chuẩn mực, kỳ vọng và ánh nhìn muốn định hình cách ta sống, nhưng sau cùng, con người vẫn có quyền lựa chọn mình sẽ trở thành ai. Từ câu hỏi ấy, Suy tưởng của Marcus Aurelius, được viết từ gần hai nghìn năm trước, vẫn giữ nguyên giá trị khi nói về cách con người đứng vững trước những biến động bên ngoài, trước lời khen chê và cả những kỳ vọng mà người khác đặt lên mình.
