📖 ADAM SMITH CÓ THỰC SỰ TIN VÀO THỊ TRƯỜNG TỰ DO TUYỆT ĐỐI?
Nhắc đến Adam Smith, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến thị trường tự do.
Thậm chí, không ít người xem ông là người khẳng định rằng thị trường luôn đúng và nhà nước nên đứng ngoài nền kinh tế.
Nhưng nếu trực tiếp đọc Sự thịnh vượng của các quốc gia, bạn sẽ thấy một bức tranh phức tạp hơn nhiều.
Adam Smith thực sự tin vào sức mạnh của cạnh tranh. Ông cho rằng khi con người được tự do trao đổi và theo đuổi lợi ích của mình trong một môi trường cạnh tranh lành mạnh, xã hội có thể tạo ra nhiều của cải hơn và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, Smith không hề cho rằng thị trường có thể tự giải quyết mọi vấn đề.
Ông dành nhiều trang sách để chỉ trích độc quyền, các nhóm lợi ích và những doanh nghiệp tìm cách hạn chế cạnh tranh nhằm bảo vệ lợi ích riêng. Ông hiểu rằng quyền lực kinh tế, nếu không được kiểm soát, cũng có thể gây tổn hại cho xã hội giống như quyền lực chính trị.
Smith cũng không phủ nhận vai trò của nhà nước.
Theo ông, nhà nước cần đảm nhận những nhiệm vụ mà thị trường khó có thể thực hiện hiệu quả, như bảo vệ pháp luật, duy trì an ninh, xây dựng cơ sở hạ tầng công cộng và hỗ trợ giáo dục.
Điều khiến tư tưởng của Adam Smith vẫn còn hấp dẫn sau gần 250 năm không phải vì ông đưa ra những câu trả lời đơn giản.
Ngược lại, ông nhìn xã hội như một hệ thống phức tạp, nơi tự do kinh tế, cạnh tranh, luật pháp và các thể chế công cộng đều có vai trò riêng.
Có lẽ vì vậy mà mỗi thế hệ lại đọc Adam Smith theo một cách khác nhau. Và cũng vì thế mà ông thường bị trích dẫn nhiều hơn là được đọc trực tiếp.
