TU LÀ LẤY KHỔ LÀM GỐC?
Phật giáo xem khổ đau là điểm khởi đầu của con đường tu tập. Nhưng nếu mục đích của tu tập là giải thoát và an lạc, vì sao mọi lý giải lại bắt đầu từ khổ đau?
Trong Phật giáo đại quan, Phạm Quỳnh cho rằng muốn trả lời câu hỏi ấy, trước hết phải hiểu Phật giáo nói về “khổ” để làm gì ?
Ông cho rằng chữ “khổ” được đặt ở điểm khởi đầu không phải để con người chìm trong bi quan, mà để họ nhận ra bản chất của đời sống. Khi còn bị cuốn vào sinh, lão, bệnh, tử và những dục vọng không có điểm dừng, con người khó có thể đạt đến sự an lạc. Chỉ khi nhìn rõ điều đang trói buộc mình, con người mới có ý thức tìm cách vượt thoát.
Để giải thích điều đó, học giả Phạm Quỳnh nhắc đến một khái niệm dễ gây hiểu lầm: “chán đời”. Ông viết, chán đời là thấy sự đời “không lấy làm bằng lòng, chưa cho là mãn nguyện”. Theo ông, chính vì chưa bằng lòng với những điều còn bất toàn mà con người mới nảy sinh “cái chí chữa sửa cho đời, siêu việt sự đời”. Nói cách khác, nhận ra khổ đau không phải để buông xuôi, mà để khởi lên ý chí chuyển hóa.
Bởi vậy, theo ông, hiểu Phật giáo là một đạo chỉ biết lánh đời hay an phận là chưa đi đến tinh thần cốt lõi của đạo Phật. Muốn cứu khổ cho người khác, trước hết phải tự rèn luyện bản thân, giữ tâm sáng suốt, đủ nghị lực để vượt qua tham dục và những ràng buộc của chính mình. Khi đã tự cứu được mình, con người mới có thể đem sự sáng suốt ấy giúp người khác bớt khổ.
Học giả Phạm Quỳnh gọi Phật giáo là một “đạo hoạt động”. Người tu không dừng lại ở việc tìm con đường giải thoát cho riêng mình. Sau khi tự cứu mình, họ còn mang trí tuệ và lòng từ bi để cứu người, để làm vơi bớt khổ đau của cuộc đời.
Qua Phật giáo đại quan, những khái niệm quen thuộc của Phật giáo được Phạm Quỳnh diễn giải bằng một lối lập luận gần gũi và dễ tiếp cận. Thân mời bạn tìm đọc.
