Trong tâm thức dân gian Việt Nam, Tết Đoan Ngọ (mồng 5 tháng Năm âm lịch) là thời điểm then chốt để con người thực hiện các nghi thức bảo vệ bản thân trước sự khắc nghiệt của mùa hè cùng những thế lực tà ma.
Dựa trên những ghi chép trong tác phẩm Hội hè lễ tết của người Việt của học giả Nguyễn Văn Huyên, ngày lễ này là sự cộng hưởng giữa niềm tin tâm linh và kinh nghiệm sống thực tế.
Vào ngày này, người Việt xưa thực hiện nhiều tập tục đặc trưng để trừ tà ma và tăng cường sức khỏe.
Một trong những hoạt động quan trọng nhất là phòng chống bệnh tật: đúng giờ Ngọ, người dân thường ngoảnh mặt về phía mặt trời, nhỏ ba giọt nước mưa pha muối vào mắt.
Người Việt tin rằng hành động này giúp thị lực trở nên tinh anh và tránh được các bệnh về mắt thường gặp vào mùa hè.
Trẻ em sẽ được cho đeo những chiếc "bùa túi" làm từ chỉ ngũ sắc, bên trong chứa bột thảo mộc, nhang, thần sa... để làm lá chắn tâm linh trước ma quỷ.
Bên cạnh đó, các bà mẹ cẩn thận cũng sẽ mang những chiếc áo mới của con sơ sinh lên đền/miếu, nhờ bậc chức sắc đóng dấu đỏ của thần linh lên áo để làm "đạo bùa" chống lại tật bệnh và tác động xấu từ ma quỷ.
Người xưa còn thường bôi vôi vào thóp hoặc bụng trẻ nhỏ để trừ tà ma và phòng chống sâu bọ. Đàn bà phụ nữ còn thắt quanh thắt lưng bằng một thứ gọi là dây vôi, rồi ít lâu sau họ tháo sợi dây ấy và vừa buộc nó vào cột nhà vừa lẩm nhẩm: “Cái ác ấn trong thân ta hãy nhập vào thanh gỗ này.
Về ăn uống, tục "giết sâu bọ" diễn ra nghiêm túc với các món như rượu nếp, trái cây mùa hè (đào, mận, dưa hấu, xoài).
Ngoài ra, bữa ăn chính thức đầu tiên (trong ngày) phải bao gồm ngũ tạng đẳng của một động vật: gan, phối, tim, thận, lá lách. Tập tục rất phổ biến này bắt nguồn từ Trung Quốc nhưng người Trung Quốc chỉ cử hành vào bữa ăn của ngày mùng một tháng Giêng.
Mục đích của tất cả những hành động này là để "thanh tẩy" đường ruột, tiêu diệt mầm bệnh và các loại ký sinh trùng (sâu bọ) ẩn náu bên trong, giúp con người mạnh khỏe để bước vào mùa hè oi bức.
Người Việt còn tìm kiếm lá ngải để làm hinh con vật tương ứng với năm trong giáp. Thí dụ, năm Ngọ này, người ta làm con ngựa thay thế con rắn ở phía trên cửa vào nhà, để xua đuổi tà ma.
Một số nơi còn có tục chấm một chút vôi vào các món ăn hoặc ăn trầu với vôi, coi đó là cách sát khuẩn, thanh lọc cơ thể trong thời điểm khí dương mạnh nhất.
Giới thương nhân thường treo gói ớt, bó xương rồng hay lá dứa trước quầy hàng. Họ tin rằng những vật phẩm này xua đuổi được tà khí gây nhiễm độc thức ăn.
Tết Đoan Ngọ còn là dịp để người dân áp dụng những "đơn thuốc tiên" cổ truyền, sử dụng các vị thuốc từ cây cỏ để trị các chứng sốt do thời tiết.
Tựu trung, tất cả các nghi lễ này phản ánh sự khéo léo của người Việt trong việc kết hợp tri thức dân gian và tín ngưỡng đạo Lão, tạo nên nếp sống văn hóa bền vững, vừa thiêng liêng lại rất gần gũi trong đời sống nông nghiệp truyền thống.
____
HỘI HÈ LỄ TẾT CỦA NGƯỜI VIỆT
Cuốn sách tập hợp những tiểu luận nghiên cứu của Nguyễn Văn Huyên về tín ngưỡng của người Việt trong xã hội truyền thống.
Mời các bạn đón đọc!
____
HỘI HÈ LỄ TẾT CỦA NGƯỜI VIỆT
Cuốn sách tập hợp những tiểu luận nghiên cứu của Nguyễn Văn Huyên về tín ngưỡng của người Việt trong xã hội truyền thống.
Mời các bạn đón đọc!
