[THƯ MỤC GÓC NHÌN

Nguồn bài viết: Bài dự thi “Thử thách văn chương” của bạn Lý Tú Khanh

Ảnh: Nhã Nam Thư Quán

Triết học bắt đầu từ khoảnh khắc con người bị quăng vào sự ngỡ ngàng trước thế giới. Jostein Gaarder đã minh hoạ thành công điều đó trong "Thế giới của Sophie - Tiểu thuyết về lịch sử triết học".

Ban đầu, người đọc dễ dàng định vị Sophie Amundsen là nhân vật trung tâm, còn Alberto Knox là người thầy dẫn dắt cô đi qua dòng chảy lịch sử tư tưởng nhân loại. Mạch truyện tạo cho chúng ta một cảm giác an toàn quen thuộc: thế giới của Sophie là một thực tại độc lập, nơi cô lớn lên, thắc mắc và tiếp thu tri thức. Thế nhưng, sự thật phơi bày ở phần cuối rằng Sophie và Alberto thực chất chỉ là những nhân vật hư cấu trong cuốn sách do vị Thiếu tá Hilde Albert Knag viết tặng con gái mình. Cú "twist" này khiến ta nhận ra rằng, toàn bộ hành trình đi tìm câu trả lời "Bạn là ai?" thực ra được đặt trong một chiều kích hoàn toàn khác, là một thực tại này lồng trong một thực tại khác.

Sự thay đổi lớn nhất mà cái kết mang lại nằm ở việc nó nâng tầm tác phẩm từ một câu chuyện kể về triết học trở thành một thực hành triết học. Khi Sophie và Alberto nhận thức được bản chất hư cấu của mình, họ không hề chìm vào tuyệt vọng, thay vào đó, họ tìm cách "vượt ngục" khỏi những trang giấy để vươn tới thế giới của người sáng tạo ra họ. Chi tiết này làm thay đổi hoàn toàn ý nghĩa của sự tự do. Nó minh họa một cách rõ nét cho tư tưởng hiện sinh: con người dù bị ném vào bất kỳ hoàn cảnh nào, dù thực tại có bị chi phối bởi những thế lực vô hình lớn lao đến đâu, chúng ta vẫn giữ quyền lựa chọn cách phản ứng, cách tư duy và làm chủ ý thức của chính mình.

Hơn thế nữa, cái kết của Jostein Gaarder tạo ra một hiệu ứng “domino” tư tưởng đến chính độc giả. Khi nhân vật trong sách hoài nghi về sự tồn tại của họ dưới ngòi bút của vị Thiếu tá, người đọc ngay lập tức bị cuốn vào một cơn chóng mặt siêu hình: "Vậy còn chúng ta thì sao? Liệu thế giới chúng ta đang sống có đang bị quan sát hay viết nên bởi một thực tại vĩ đại nào khác không?". Cuốn sách không còn là một tĩnh vật để chúng ta đứng ngoài bình phẩm. Nó buộc ta phải giật mình tự hỏi về tính chân thực của cuộc đời mình và sự mong manh của những gì ta vẫn xem là hiển nhiên.

Tất nhiên, với vai trò là một độc giả phương Đông, việc cuốn sách vắng bóng gần như tuyệt đối những tư tưởng từ phía bên này địa cầu là một sự nuối tiếc. Dẫu biết rằng, với tư cách là một tác giả người Na Uy, việc ông ưu tiên hệ thống triết học phương Tây cũng là lẽ tự nhiên bởi đó là mảnh đất văn hóa bồi đắp tư duy của ông. Nhưng chính sự thiếu sót đó lại vô tình dạy tôi bài học về sự khách quan: không có bộ lọc nào là hoàn hảo. Tôi bắt đầu chủ động tìm kiếm các giáo lý phương Đông để đối chiếu, tạo nên một sự cân bằng hòa hợp giữa logic phương Tây và trực giác phương Đông.

Tóm lại, cái kết của "Thế giới của Sophie" không chỉ đơn thuần là một thủ pháp nghệ thuật gây bất ngờ. Nó là cái véo má đánh thức người đọc khỏi cơn mê ngủ của cuộc sống thường nhật, nhắc nhở chúng ta rằng thế giới này luôn muôn màu hơn những gì mắt thường nhìn thấy, và sự ngạc nhiên chính là khởi đầu chân chính của mọi triết gia.