Người Việt xưa có một quan niệm đặc biệt: tên càng xấu thì càng “dễ nuôi”. Nghe thì kỳ, nhưng lại xuất phát từ nỗi sợ có thật – khi bệnh tật không thể giải thích, người ta tin rằng ma quỷ sẽ “để ý” những cái tên nổi bật, còn những cái tên tầm thường, thậm chí thô kệch thì sẽ bị… bỏ qua.
Tác giả Trần Quang Đức trong cuốn “Họ và tên” viết: “Hầu hết người Việt xưa tin rằng, trẻ em không nên sở hữu tên đẹp quá sớm. Tên càng nổi bật, ma quỷ càng để ý; tên càng tầm thường, ma quỷ sẽ ngó lơ.”
Vì vậy đã có cả một “kho tên” dân dã: Cóc, Chuột, Chó, Tí, Bủng… rồi Lúa, Bắp, Khoai… Có những cái tên âm Nôm gọi lên nghe rất lạ như Mậm, Phẹt, Phênh… không trùng ai và rất khó ghi chép bằng chữ Hán – nên chắc ma quỷ sẽ lẫn lộn và… bỏ qua. Và có những cái tên còn thô kệch hơn, gắn với những phần bộ phận sinh dục, hoặc những chất thải, bài tiết, như Đái, Giái, Đĩ… và còn thô tục hơn nữa…
Tình trạng chết yểu, khó nuôi phổ biến đến mức ngay trong triều nhà Nguyễn, trong tổng số 164 người con, vua Minh Mạng đã có 16 người con chết yểu trước 1 tuổi, 13 qua đời trước 10 tuổi, và gần 10 người đoản thọ trước 20 tuổi; vua Thiệu Trị có tổng cộng 64 con thì 12 chết yểu và 17 không sống quá 10 tuổi… Nỗi sợ hãi kiêng kị lớn đến nỗi các con vua dù trai hay gái đều được gọi bằng “mệ”, một từ vốn dành cho phụ nữ lớn tuổi. Học giả Trần Quang Đức, trong Họ và tên, cho biết: “vua Dục Đức thuở nhỏ được gọi là mệ Tríu, vua Hiệp Hòa là mệ Mến, vua Bảo Đại là mệ Vững, con cái của vua Thành Thái được gọi mệ Cóc, mệ Chuột”.
Đến nay, việc đặt tên xấu, tên tầm thường, đã hầu như không còn. Những cái tên như để kỷ niệm nghề nông (như một độc giả cho biết, trong làng mình, có ba cụ già trong một gia đình, tên lần lượt là Vun, Giồng, Lạc), hay đánh dấu việc sinh nhiều con, như: Thôi, Đủ, Rồi, Út… đã dần lùi vào dĩ vãng.
Tuy nhiên, hiện nay, các gia đình lại có xu hướng lấy những danh từ thân quen ở nông thôn như Lúa, Ngô, Khoai, Bắp… để đặt các tên thân mật để gọi con trẻ ở trong nhà.
Đấy là tên gọi yêu trong nhà. Còn ra ngoài, quanh ta toàn những tên đẹp, âm hay, tên các loài hoa, các dòng sông, các đỉnh núi. Như cách các bậc phụ huynh kí thác những gì tốt nhất, đẹp nhất, đặc biệt nhất, cho con cái.
Bạn từng gặp cái tên nào nghe một lần là nhớ mãi không? Có thể là tên xấu cho dễ nuôi, hoặc dân dã mộc mạc của các ông các bà, hay tên đẹp, tên sang, tên lạ của các bạn đồng niên, hậu bối mà bạn biết, hoặc tên nào đó mà bạn, có thể trong tương lai, sẽ đặt tên cho con, cháu mình... ?
Tác giả Trần Quang Đức trong cuốn “Họ và tên” viết: “Hầu hết người Việt xưa tin rằng, trẻ em không nên sở hữu tên đẹp quá sớm. Tên càng nổi bật, ma quỷ càng để ý; tên càng tầm thường, ma quỷ sẽ ngó lơ.”
Vì vậy đã có cả một “kho tên” dân dã: Cóc, Chuột, Chó, Tí, Bủng… rồi Lúa, Bắp, Khoai… Có những cái tên âm Nôm gọi lên nghe rất lạ như Mậm, Phẹt, Phênh… không trùng ai và rất khó ghi chép bằng chữ Hán – nên chắc ma quỷ sẽ lẫn lộn và… bỏ qua. Và có những cái tên còn thô kệch hơn, gắn với những phần bộ phận sinh dục, hoặc những chất thải, bài tiết, như Đái, Giái, Đĩ… và còn thô tục hơn nữa…
Tình trạng chết yểu, khó nuôi phổ biến đến mức ngay trong triều nhà Nguyễn, trong tổng số 164 người con, vua Minh Mạng đã có 16 người con chết yểu trước 1 tuổi, 13 qua đời trước 10 tuổi, và gần 10 người đoản thọ trước 20 tuổi; vua Thiệu Trị có tổng cộng 64 con thì 12 chết yểu và 17 không sống quá 10 tuổi… Nỗi sợ hãi kiêng kị lớn đến nỗi các con vua dù trai hay gái đều được gọi bằng “mệ”, một từ vốn dành cho phụ nữ lớn tuổi. Học giả Trần Quang Đức, trong Họ và tên, cho biết: “vua Dục Đức thuở nhỏ được gọi là mệ Tríu, vua Hiệp Hòa là mệ Mến, vua Bảo Đại là mệ Vững, con cái của vua Thành Thái được gọi mệ Cóc, mệ Chuột”.
Đến nay, việc đặt tên xấu, tên tầm thường, đã hầu như không còn. Những cái tên như để kỷ niệm nghề nông (như một độc giả cho biết, trong làng mình, có ba cụ già trong một gia đình, tên lần lượt là Vun, Giồng, Lạc), hay đánh dấu việc sinh nhiều con, như: Thôi, Đủ, Rồi, Út… đã dần lùi vào dĩ vãng.
Tuy nhiên, hiện nay, các gia đình lại có xu hướng lấy những danh từ thân quen ở nông thôn như Lúa, Ngô, Khoai, Bắp… để đặt các tên thân mật để gọi con trẻ ở trong nhà.
Đấy là tên gọi yêu trong nhà. Còn ra ngoài, quanh ta toàn những tên đẹp, âm hay, tên các loài hoa, các dòng sông, các đỉnh núi. Như cách các bậc phụ huynh kí thác những gì tốt nhất, đẹp nhất, đặc biệt nhất, cho con cái.
Bạn từng gặp cái tên nào nghe một lần là nhớ mãi không? Có thể là tên xấu cho dễ nuôi, hoặc dân dã mộc mạc của các ông các bà, hay tên đẹp, tên sang, tên lạ của các bạn đồng niên, hậu bối mà bạn biết, hoặc tên nào đó mà bạn, có thể trong tương lai, sẽ đặt tên cho con, cháu mình... ?
