Peter Zeihan không phải tác giả viết để làm người đọc yên tâm. Ông viết để cảnh báo, và "Kết thúc chỉ là khởi đầu: phác thảo sự sụp đổ của toàn cầu hóa" là cuốn sách mang tham vọng phác thảo một tương lai mà ông cho rằng không phải dự báo, mà là điều chắc chắn sẽ xảy ra.
Luận điểm trung tâm của cuốn sách xoay quanh hai vấn đề lớn: già hóa dân số và sự đứt gãy của thương mại toàn cầu. Zeihan lập luận rằng khi lực lượng lao động co lại trong khi dân số già tăng lên, hầu hết các nền kinh tế sẽ phải đối mặt với áp lực chưa từng có. Và khi trật tự toàn cầu hóa vốn được Mỹ bảo đảm trong nhiều thập kỷ bắt đầu rã rời, các quốc gia sẽ buộc phải tự cung tự cấp ở mức độ chưa từng thấy kể từ sau Thế chiến II.
Cuốn sách bao quát một phạm vi rất rộng, từ nhân khẩu học, địa chính trị, chuỗi cung ứng, sản xuất lương thực cho đến quản lý năng lượng và kinh tế vĩ mô. Zeihan đặc biệt dành nhiều trang phân tích sự phân bổ sản xuất phân bón trên toàn cầu và những nguy cơ tiềm ẩn nếu chuỗi cung ứng này bị gián đoạn, một góc nhìn ít tác giả đại chúng nào khai thác đến mức độ chi tiết như vậy. Ông cũng chỉ ra những quốc gia có lợi thế trong thế giới hậu toàn cầu hóa, dựa trên các tiêu chí như nhân khẩu học thuận lợi, khả năng tự sản xuất lương thực và vị trí địa lý.
Tuy nhiên cuốn sách cũng nhận không ít chỉ trích từ giới học thuật. Zeihan thường trình bày các dự báo của mình như những điều tất yếu sẽ xảy ra, trong khi nhiều biến số quan trọng như khả năng di cư, tiến bộ công nghệ hay vai trò của trí tuệ nhân tạo lại bị bỏ qua hoặc xử lý khá sơ lược. Ông cũng bị cho là thiên vị góc nhìn Mỹ khi phân tích địa chính trị toàn cầu. Dù vậy, giá trị lớn nhất của cuốn sách nằm ở chỗ nó buộc người đọc phải đối mặt với những điểm yếu thực sự của hệ thống thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu, những thứ mà đại dịch COVID-19 hay sự cố kênh đào Suez đã phần nào chứng minh là không bền vững như nhiều người nghĩ.
"Kết thúc chỉ là khởi đầu" không phải cuốn sách dành cho những ai muốn đọc một tương lai lạc quan. Nhưng với những ai muốn hiểu những rủi ro thực sự đằng sau sự phụ thuộc lẫn nhau của nền kinh tế toàn cầu, đây là tài liệu đáng đọc và đáng tranh luận.
