Tướng về hưu –
Những bước ngoặt văn chương và cuộc đời của Nguyễn Huy Thiệp
Những bước ngoặt văn chương và cuộc đời của Nguyễn Huy Thiệp
Lần đầu đọc Nguyễn Huy Thiệp, tôi thưởng thức đến mức sửng sốt, bởi một giọng văn vừa trong trẻo, vừa buồn rầu, vừa sôi động lại cũng vừa cô đơn. Sau này, đi sâu vào tìm hiểu thêm về tác giả, tôi mới biết vì sao lại có chất văn ấy, chất văn biến đổi qua những biến cố cuộc đời, qua thời gian và những khúc quanh của thời cuộc.
Đọc truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, ta thấy rất rõ chừng ba giai đoạn, gắn liền với những tác phẩm văn chương điển hình cùng dấu ấn cá nhân sâu sắc.
Đầu tiên, khi nhắc đến những truyện ngắn như Ngọn gió Hua Tát, nàng Bua, trái tim của hổ, sói trả thù, tiệc xoè vui nhất.... ta nhớ ngay đến Tây Bắc, đến những tháng ngày tác giả đã gắn bó với nơi ấy mười năm ròng. Hồi này, những truyện ngắn đậm chất sử thi, ngụ ngôn, phảng phất nỗi buồn nhưng vô cùng trong trẻo, như một tiếng khèn vui giữa núi rừng bao la, bất tận. Giai đoạn này tác giả Nguyễn Huy Thiệp đã đăng nhiều truyện ngắn lên báo, nhưng phải đến "Tướng về hưu", ông mới trở thành một hiện tượng văn chương mới. Dường như bao giờ cũng thế, những dòng văn đau đớn, cô đơn, lạc lõng giữa thời cuộc luôn chạm đến số đông. Những chuyện kể giằng xé, ở giữa lằn ranh của sáng tối, của lề thói xưa cũ và cái mới luôn khiến người ta cảm thán.
Tướng về hưu của Nguyễn Huy Thiệp khi ấy, và ngay cả bây giờ vẫn giữ được giá trị thời đại. Giống như bao người lính trở về từ chiến trường, dành cả cuộc đời cho đất nước, coi chiến đấu là công việc lớn nhất đời, nay lại chật vật hoà nhập với nhịp điệu không thuộc về mình. Ông Thuấn cũng như bao người, hoặc chính là một phần của tác giả, loay hoay với những thứ không phù hợp nhưng lại không thể ngăn nó bao vây mình. Những sự kiện, những đoạn hội thoại tưởng chừng ngắn ngủi giữa các nhân vật hoá ra lại là tuyên ngôn về cái chết của những điều xưa cũ, của những tâm hồn chưa kịp đuổi theo thời đại. Ai trong câu chuyện này cũng đều cô đơn. Nỗi cô đơn ấy lây lan cả sang người đọc, khiến mỗi người qua từng trang sách lại cảm thán sự lạc lõng của mình. Không chỉ ở tướng về hưu, sự nhỏ bé, vô nghĩa của con người còn được tác giả Nguyễn Huy Thiệp khắc hoạ trong nhiều chuyện ngắn khác, như chảy đi sông ơi, muối của rừng, những người thợ xẻ.... tất cả đều nổi lên một hình bóng lẻ loi, vô định giữa thiên nhiên, vũ trụ bao la, rộng lớn, giữa số phận không cách nào phản kháng. Ở những truyện ngắn này, tác giả đã in đậm nỗi buồn lên từng câu chữ, đến mức người đọc cảm nhận được cả nỗi đau vô hình.
Chính vì nỗi đau khôn nguôi ấy mà về đoạn cuối của tập Tướng về hưu, ta thấy một phong cách khác, một sự thoát tục, tâm linh nhen nhóm trong từng câu chuyện. Vẫn là hiện thực khốc liệt nhưng tác giả đã đan cài những yếu tố huyền bí để câu chuyện trở thành nỗi trăn trở, ước muốn thoát khỏi hiện thực ngày càng rõ nét. Phải chăng, cuộc sống quá đỗi khốn nạn khiến con người tìm cách bấu víu vào những thế lực khác để an ủi, ru ngủ chính mình.
Tướng về hưu là tập truyện ngắn phô diễn được tài năng văn chương toàn diện của tác giả Nguyễn Huy Thiệp. Với thứ văn chương mộc mạc, giản dị, lối kể chuyện gợi hình, gợi thanh, Nguyễn Huy Thiệp đã để lại dấu ấn của mình trên văn đàn, gây nên một sự choáng váng, thán phục cho độc giả trước và sau này. Tôi gọi văn chương của Nguyễn Huy Thiệp là một chiếc bánh nhiều lớp, ăn mãi không ngán, vì mỗi lớp lại là một cảm xúc, một dư vị, một phong cách. Tất cả tổng chung lại thành một con người trong cuộc sống cũng như trong văn chương, đau đáu một tấm lòng "vị nhân sinh".
Đọc truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, ta thấy rất rõ chừng ba giai đoạn, gắn liền với những tác phẩm văn chương điển hình cùng dấu ấn cá nhân sâu sắc.
Đầu tiên, khi nhắc đến những truyện ngắn như Ngọn gió Hua Tát, nàng Bua, trái tim của hổ, sói trả thù, tiệc xoè vui nhất.... ta nhớ ngay đến Tây Bắc, đến những tháng ngày tác giả đã gắn bó với nơi ấy mười năm ròng. Hồi này, những truyện ngắn đậm chất sử thi, ngụ ngôn, phảng phất nỗi buồn nhưng vô cùng trong trẻo, như một tiếng khèn vui giữa núi rừng bao la, bất tận. Giai đoạn này tác giả Nguyễn Huy Thiệp đã đăng nhiều truyện ngắn lên báo, nhưng phải đến "Tướng về hưu", ông mới trở thành một hiện tượng văn chương mới. Dường như bao giờ cũng thế, những dòng văn đau đớn, cô đơn, lạc lõng giữa thời cuộc luôn chạm đến số đông. Những chuyện kể giằng xé, ở giữa lằn ranh của sáng tối, của lề thói xưa cũ và cái mới luôn khiến người ta cảm thán.
Tướng về hưu của Nguyễn Huy Thiệp khi ấy, và ngay cả bây giờ vẫn giữ được giá trị thời đại. Giống như bao người lính trở về từ chiến trường, dành cả cuộc đời cho đất nước, coi chiến đấu là công việc lớn nhất đời, nay lại chật vật hoà nhập với nhịp điệu không thuộc về mình. Ông Thuấn cũng như bao người, hoặc chính là một phần của tác giả, loay hoay với những thứ không phù hợp nhưng lại không thể ngăn nó bao vây mình. Những sự kiện, những đoạn hội thoại tưởng chừng ngắn ngủi giữa các nhân vật hoá ra lại là tuyên ngôn về cái chết của những điều xưa cũ, của những tâm hồn chưa kịp đuổi theo thời đại. Ai trong câu chuyện này cũng đều cô đơn. Nỗi cô đơn ấy lây lan cả sang người đọc, khiến mỗi người qua từng trang sách lại cảm thán sự lạc lõng của mình. Không chỉ ở tướng về hưu, sự nhỏ bé, vô nghĩa của con người còn được tác giả Nguyễn Huy Thiệp khắc hoạ trong nhiều chuyện ngắn khác, như chảy đi sông ơi, muối của rừng, những người thợ xẻ.... tất cả đều nổi lên một hình bóng lẻ loi, vô định giữa thiên nhiên, vũ trụ bao la, rộng lớn, giữa số phận không cách nào phản kháng. Ở những truyện ngắn này, tác giả đã in đậm nỗi buồn lên từng câu chữ, đến mức người đọc cảm nhận được cả nỗi đau vô hình.
Chính vì nỗi đau khôn nguôi ấy mà về đoạn cuối của tập Tướng về hưu, ta thấy một phong cách khác, một sự thoát tục, tâm linh nhen nhóm trong từng câu chuyện. Vẫn là hiện thực khốc liệt nhưng tác giả đã đan cài những yếu tố huyền bí để câu chuyện trở thành nỗi trăn trở, ước muốn thoát khỏi hiện thực ngày càng rõ nét. Phải chăng, cuộc sống quá đỗi khốn nạn khiến con người tìm cách bấu víu vào những thế lực khác để an ủi, ru ngủ chính mình.
Tướng về hưu là tập truyện ngắn phô diễn được tài năng văn chương toàn diện của tác giả Nguyễn Huy Thiệp. Với thứ văn chương mộc mạc, giản dị, lối kể chuyện gợi hình, gợi thanh, Nguyễn Huy Thiệp đã để lại dấu ấn của mình trên văn đàn, gây nên một sự choáng váng, thán phục cho độc giả trước và sau này. Tôi gọi văn chương của Nguyễn Huy Thiệp là một chiếc bánh nhiều lớp, ăn mãi không ngán, vì mỗi lớp lại là một cảm xúc, một dư vị, một phong cách. Tất cả tổng chung lại thành một con người trong cuộc sống cũng như trong văn chương, đau đáu một tấm lòng "vị nhân sinh".
