Kazuo Ishiguro là một nhà văn người Anh gốc Nhật, chủ nhân của nhiều giải thưởng văn học danh giá, trong đó nổi bật nhất là Giải Nobel Văn học năm 2017. Với lối viết tinh tế, giàu tính gợi mở và khả năng khắc họa những chuyển động rất nhỏ trong tâm hồn con người, ông đã để lại nhiều tác phẩm xuất sắc. Trong số đó, Tàn ngày để lại là cuốn tiểu thuyết được xem như một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất trong sự nghiệp của ông.
Điều khiến tôi ấn tượng nhất ở Tàn ngày để lại là cách Ishiguro cân bằng một cách tài tình giữa cảm xúc cá nhân và tinh thần trách nhiệm nghề nghiệp. Nhân vật chính của câu chuyện là Stevens, một quản gia già từng phục vụ tại dinh thự Darlington Hall. Thông qua chuyến đi ngắn ngày ở những năm cuối đời, Stevens lần lượt nhớ lại quá khứ huy hoàng của ngôi biệt thự danh tiếng, nơi từng đón tiếp những chính khách và nhân vật quyền lực hàng đầu châu Âu. Những cuộc gặp gỡ diễn ra tại đây từng được xem là có ảnh hưởng đến vận mệnh của cả một thời đại.
Tuy nhiên, lịch sử và chính trị chỉ là lớp nền cho câu chuyện quan trọng hơn: hành trình Stevens nhìn lại cuộc đời mình. Ông đã dành trọn tuổi trẻ để phụng sự Huân tước Darlington, người mà ông luôn tin tưởng là một quý ông đáng kính và đang cống hiến cho những điều tốt đẹp. Với Stevens, phẩm giá của một quản gia nằm ở sự tận tụy tuyệt đối, ở khả năng gạt bỏ cảm xúc cá nhân để hoàn thành trách nhiệm của mình một cách hoàn hảo nhất.
Nhưng cũng chính vì quá trung thành với lý tưởng ấy mà Stevens đã vô tình đánh mất những điều quý giá nhất. Ông không thực sự ở bên người cha trong những thời khắc cuối đời. Ông cũng không đủ can đảm để đối diện với tình cảm dành cho cô Kenton, người phụ nữ hiểu ông hơn bất kỳ ai khác trong dinh thự. Những cảm xúc chân thành đều bị chôn vùi dưới lớp vỏ của sự chuyên nghiệp và kỷ luật. Chỉ đến khi tuổi già gõ cửa, Stevens mới nhận ra rằng có những điều một khi đã bỏ lỡ thì không thể nào lấy lại được nữa.
Điều đặc biệt là Ishiguro không kể câu chuyện bằng những bi kịch dữ dội hay những tiếng khóc than. Nỗi buồn trong tác phẩm hiện lên qua những hồi ức rời rạc, những khoảng lặng và những lời kể đầy kiềm chế của Stevens. Chính sự tiết chế ấy lại khiến cảm xúc trở nên day dứt hơn. Người đọc không chỉ thương cảm cho nhân vật mà còn dễ dàng nhìn thấy bản thân mình trong những lựa chọn và đánh đổi của ông.
Đến cuối cùng, Tàn ngày để lại mang đến một bài học rất nhẹ nhàng nhưng sâu sắc. Quá khứ dù huy hoàng hay đau buồn cũng không thể thay đổi. Điều duy nhất ta có thể làm là học cách chấp nhận nó và sống trọn vẹn với phần thời gian còn lại. Khi con người không tìm thấy ý nghĩa trong hiện tại, họ thường tìm cách trú ngụ trong ký ức. Stevens cũng từng như vậy. Nhưng rồi ông nhận ra rằng cuộc đời vẫn còn tiếp diễn, và thay vì mãi tiếc nuối những gì đã mất, ông có thể lựa chọn tận hưởng những tia nắng cuối cùng của một ngày đang dần khép lại.
Có lẽ đó cũng chính là ý nghĩa đẹp nhất của nhan đề Tàn ngày để lại. Khi hoàng hôn buông xuống, ta có thể ngồi nhìn về những điều đã qua, nhưng cũng có thể ngẩng đầu lên để cảm nhận vẻ đẹp của khoảnh khắc hiện tại. Quá khứ huy hoàng đã nằm lại phía sau, tương lai vẫn còn là điều chưa biết, vì thế điều quan trọng nhất có lẽ là biết trân trọng những gì đang hiện hữu ngay trước mắt mình.
Bài dự thi của bạn Trần Đức Thanh Luân.
