Sáng trăng
“Sáng trăng” là tuyển tập gồm 13 truyện ngắn của Guy de Maupassant, được ông sáng tác trong khoảng 10 năm trước khi mất. Với phong cách đặc trưng quen thuộc, tuyển tập truyện ngắn này vẫn gắn chặt với phong cách sáng tác đã trở nên đặc trưng của Maupassant như trong “Nơi nhà người bạn” hay “Pierre và Jean”. Không ồn ào nồng nhiệt, không cháy bỏng dữ dội như các văn hào cùng thời, Maupassant luôn mang đến cho độc giả cái cảm giác bâng khuâng, tiếc nuối, bàng bạc trong khi đọc và kể cả khi người ta đã gấp cuốn sách lại.
Chọn chủ đề về những phận người lao động bình dị trong xã hội Pháp, các truyện ngắn của Maupassant cũng có phong cách giản đơn mộc mạc, nhưng không nên vì thế mà cho rằng ông không giỏi miêu tả. Ngược lại, Maupassant có thói quen mô tả một khoảnh khắc đẹp xuất thần của tự nhiên (như đêm trăng sáng chiếu xuống vườn tu viện trong “Sáng trăng”, khu vườn công viên Luxembourg trong “Menuet”, hay cánh đồng quê nước Pháp trong “Con quỷ”), hoặc một trạng thái tâm lý như lên đồng của nhân vật (như cơn hoang tưởng của những người điên trong “Bà Hermet” hay tâm trạng của người đàn ông mất người yêu trong “Người đã khuất”) để làm một điểm nhấn cho toàn bộ truyện. Đọc các truyện ngắn của Maupassant, người ta như thấy hiện ra trước mắt những bức tranh phong cảnh tuyệt đẹp, như bức “Đêm đầy sao” hoặc “Đồng lúa mì cùng cây bách” của Vincent van Gogh. Cái phong cảnh trong “tranh” của Maupassant mới u buồn, lãng mạn, và nhức nhối làm sao.
Đọc tuyển tập “Sáng trăng”, người ta còn thấy hiện lên cuộc sống của người Pháp trong giai đoạn cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX. Đó có thể là những người nông dân nghèo chật vật kiếm ăn, thậm chí không tiếc ra tay đoạt mạng người khác chỉ để kiếm chút tiền hoặc chiếm được một căn nhà. Đó cũng có thể là thân phận của những cựu quý tộc sa sút, phải lần mò kiếm sống nhưng vẫn chưa quên được quá khứ huy hoàng của gia tộc. Đó cũng có thể là tâm trạng bị đè nèn uất ức của người Pháp trước người Phổ. “Sáng trăng” không đơn thuần là một tập truyện ngắn khắc họa cuộc sống người dân Pháp, mà nó còn là một lát cắt ngang qua lịch sử, ghi lại tâm lý của dân tộc này 100 năm sau khi cuộc Cách mạng Pháp đã trôi qua, và 10 năm sau khi thua trận trong Chiến tranh Pháp-Phổ. Nó cho người đọc thấy được rằng dù là một dân tộc đã đô hộ các quốc gia yếu hơn trong thế kỷ XIX-XX, nhưng bản thân tại mẫu quốc Pháp, người dân Pháp cũng mang những uất ức, những vết thương tâm lý đang rỉ máu và mưng mủ, trái với vẻ ngoài hùng mạnh như cách họ thể hiện ở các nước thuộc địa.
Đến với “Sáng trăng” lần này, người đọc như thấy hiện ra trước mắt một hình ảnh toàn diện hơn về xã hội Pháp, về những yếu đuối, mong manh, bấp bênh của những phận người. Và trong tuyển tập này, chủ đề ngoại tình đã không còn là món ăn quen thuộc của Maupassant, hoặc giả có lẽ ông đã tìm thấy những cảm hứng mới khác ngoài việc xoay quanh sở thích ngoại tình của người Pháp. Nếu như trong tuyển tập truyện ngắn trước đó của ông là “Nơi nhà người bạn”, người đọc đã phải há hốc mồm vì các nhân vật chính – cả nam lẫn nữ – ngoại tình như cơm bữa, thì đến “Sáng trăng” lần này, số lượng các vụ ngoại tình đã được Maupassant tiết chế lại. Chỉ có hai truyện xoay quanh chủ đề này, một trong số đó thì mãi đến cuối truyện, kẻ bị cắm sừng mới biết được sự thật; truyện còn lại thì tác giả không huỵch toẹt ra mà để người đọc tự suy diễn. Sự thay đổi này kể cũng đáng hoan nghênh. Một là nó cho thấy văn hào đã liên tục khai thác chủ đề mới chứ không đi theo một lối mòn mãi. Hai là nó cũng giúp người đọc có thêm niềm tin vào cuộc đời, chứ một xã hội mà ai cũng ngoại tình thì làm gì còn ai dám tin vào tình yêu.
“Sáng trăng” là tuyển tập gồm 13 truyện ngắn của Guy de Maupassant, được ông sáng tác trong khoảng 10 năm trước khi mất. Với phong cách đặc trưng quen thuộc, tuyển tập truyện ngắn này vẫn gắn chặt với phong cách sáng tác đã trở nên đặc trưng của Maupassant như trong “Nơi nhà người bạn” hay “Pierre và Jean”. Không ồn ào nồng nhiệt, không cháy bỏng dữ dội như các văn hào cùng thời, Maupassant luôn mang đến cho độc giả cái cảm giác bâng khuâng, tiếc nuối, bàng bạc trong khi đọc và kể cả khi người ta đã gấp cuốn sách lại.
Chọn chủ đề về những phận người lao động bình dị trong xã hội Pháp, các truyện ngắn của Maupassant cũng có phong cách giản đơn mộc mạc, nhưng không nên vì thế mà cho rằng ông không giỏi miêu tả. Ngược lại, Maupassant có thói quen mô tả một khoảnh khắc đẹp xuất thần của tự nhiên (như đêm trăng sáng chiếu xuống vườn tu viện trong “Sáng trăng”, khu vườn công viên Luxembourg trong “Menuet”, hay cánh đồng quê nước Pháp trong “Con quỷ”), hoặc một trạng thái tâm lý như lên đồng của nhân vật (như cơn hoang tưởng của những người điên trong “Bà Hermet” hay tâm trạng của người đàn ông mất người yêu trong “Người đã khuất”) để làm một điểm nhấn cho toàn bộ truyện. Đọc các truyện ngắn của Maupassant, người ta như thấy hiện ra trước mắt những bức tranh phong cảnh tuyệt đẹp, như bức “Đêm đầy sao” hoặc “Đồng lúa mì cùng cây bách” của Vincent van Gogh. Cái phong cảnh trong “tranh” của Maupassant mới u buồn, lãng mạn, và nhức nhối làm sao.
Đọc tuyển tập “Sáng trăng”, người ta còn thấy hiện lên cuộc sống của người Pháp trong giai đoạn cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX. Đó có thể là những người nông dân nghèo chật vật kiếm ăn, thậm chí không tiếc ra tay đoạt mạng người khác chỉ để kiếm chút tiền hoặc chiếm được một căn nhà. Đó cũng có thể là thân phận của những cựu quý tộc sa sút, phải lần mò kiếm sống nhưng vẫn chưa quên được quá khứ huy hoàng của gia tộc. Đó cũng có thể là tâm trạng bị đè nèn uất ức của người Pháp trước người Phổ. “Sáng trăng” không đơn thuần là một tập truyện ngắn khắc họa cuộc sống người dân Pháp, mà nó còn là một lát cắt ngang qua lịch sử, ghi lại tâm lý của dân tộc này 100 năm sau khi cuộc Cách mạng Pháp đã trôi qua, và 10 năm sau khi thua trận trong Chiến tranh Pháp-Phổ. Nó cho người đọc thấy được rằng dù là một dân tộc đã đô hộ các quốc gia yếu hơn trong thế kỷ XIX-XX, nhưng bản thân tại mẫu quốc Pháp, người dân Pháp cũng mang những uất ức, những vết thương tâm lý đang rỉ máu và mưng mủ, trái với vẻ ngoài hùng mạnh như cách họ thể hiện ở các nước thuộc địa.
Đến với “Sáng trăng” lần này, người đọc như thấy hiện ra trước mắt một hình ảnh toàn diện hơn về xã hội Pháp, về những yếu đuối, mong manh, bấp bênh của những phận người. Và trong tuyển tập này, chủ đề ngoại tình đã không còn là món ăn quen thuộc của Maupassant, hoặc giả có lẽ ông đã tìm thấy những cảm hứng mới khác ngoài việc xoay quanh sở thích ngoại tình của người Pháp. Nếu như trong tuyển tập truyện ngắn trước đó của ông là “Nơi nhà người bạn”, người đọc đã phải há hốc mồm vì các nhân vật chính – cả nam lẫn nữ – ngoại tình như cơm bữa, thì đến “Sáng trăng” lần này, số lượng các vụ ngoại tình đã được Maupassant tiết chế lại. Chỉ có hai truyện xoay quanh chủ đề này, một trong số đó thì mãi đến cuối truyện, kẻ bị cắm sừng mới biết được sự thật; truyện còn lại thì tác giả không huỵch toẹt ra mà để người đọc tự suy diễn. Sự thay đổi này kể cũng đáng hoan nghênh. Một là nó cho thấy văn hào đã liên tục khai thác chủ đề mới chứ không đi theo một lối mòn mãi. Hai là nó cũng giúp người đọc có thêm niềm tin vào cuộc đời, chứ một xã hội mà ai cũng ngoại tình thì làm gì còn ai dám tin vào tình yêu.
Tình yêu vào Thiên Chúa cũng là một nét mới trong “Sáng trăng”. Dù không phải là chủ đề xuyên suốt, nhưng nó cho thấy một niềm tin tâm linh vào đấng cao vời cũng giúp người ta bao dung hơn và nhận ra những nét đẹp trong cuộc sống. Và với một tâm hồn yêu kính Chúa như vậy, có lẽ không gì thích hợp hơn là đi dự một thánh lễ sáng Chúa Nhật, trong một buổi sáng mát trời, sau đó dạo bước ra vườn, và lật giở những trang sách để thả mình vào thế giới của Maupassant – một thế giới nhẹ nhàng nhưng vẫn khiến người ta phải suy tư, ray rứt. Và đúng như Émile Zola đã nhận định: “Đọc Maupassant, ta khóc, ta cười và ta suy nghĩ.”
