ĐỌC “NHỮNG NGỌN GIÓ HUA TÁT” - NHỮNG MẢNH HUYỀN THOẠI CỦA TÂY BẮC.
Nguyễn Huy Thiệp (1950 - 2021) là nhà văn nổi bật nhất của văn học Việt Nam hiện đại. Ông sáng tác đa dạng thể loại, từ thơ, tiểu thuyết, tiểu luận văn học đến kịch, kịch bản phim... nhưng để lại sức ảnh hưởng và dấu ấn lâu dài trên văn đàn, đặc biệt ở thể loại truyện ngắn với “Tướng về hưu, Muối của rừng, Không có vua, Con gái thủy thần”…Các truyện ngắn của ông đề cập đến nhiều vấn đề nóng hổi của đời sống đương đại và khá đa dạng trong cách viết (hoặc chú trọng vào xung đột, kịch tính, hoặc kết hợp giữa tự sự với trữ tình, hoặc hòa trộn thực với ảo, hiện đại và dân gian,…). Trước khi trở thành một nhà văn, ông đã có 10 năm làm thầy giáo ở miền núi phía bắc. Đó là 10 năm ông “úp mặt vào núi mà đọc sách”. Lựa chọn con đường văn chương giống như một ngã rẽ khác thường, một cú đẩy của số phận đưa Nguyễn Huy Thiệp trở thành nhà văn lớn của Việt Nam thế kỷ 20, một nhà văn có danh vị quốc tế, nhưng cũng phải trải qua bao thăng trầm. Và tập truyện ngắn “Những ngọn gió Hua Tát” là kết tinh tất thảy những suy ngẫm, cảm nhận của ông về con người và miền núi Tây Bắc bảng lảng bóng dáng huyền thoại này.
Nguyễn Huy Thiệp (1950 - 2021) là nhà văn nổi bật nhất của văn học Việt Nam hiện đại. Ông sáng tác đa dạng thể loại, từ thơ, tiểu thuyết, tiểu luận văn học đến kịch, kịch bản phim... nhưng để lại sức ảnh hưởng và dấu ấn lâu dài trên văn đàn, đặc biệt ở thể loại truyện ngắn với “Tướng về hưu, Muối của rừng, Không có vua, Con gái thủy thần”…Các truyện ngắn của ông đề cập đến nhiều vấn đề nóng hổi của đời sống đương đại và khá đa dạng trong cách viết (hoặc chú trọng vào xung đột, kịch tính, hoặc kết hợp giữa tự sự với trữ tình, hoặc hòa trộn thực với ảo, hiện đại và dân gian,…). Trước khi trở thành một nhà văn, ông đã có 10 năm làm thầy giáo ở miền núi phía bắc. Đó là 10 năm ông “úp mặt vào núi mà đọc sách”. Lựa chọn con đường văn chương giống như một ngã rẽ khác thường, một cú đẩy của số phận đưa Nguyễn Huy Thiệp trở thành nhà văn lớn của Việt Nam thế kỷ 20, một nhà văn có danh vị quốc tế, nhưng cũng phải trải qua bao thăng trầm. Và tập truyện ngắn “Những ngọn gió Hua Tát” là kết tinh tất thảy những suy ngẫm, cảm nhận của ông về con người và miền núi Tây Bắc bảng lảng bóng dáng huyền thoại này.
“Những ngọn gió Hua Tát” là tập truyện ngắn thứ hai của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đăng lần đầu trên báo Văn nghệ năm 1989. Tác phẩm gồm mười truyện nhỏ viết về cuộc sống của những người dân bản Hua Tát - một bản nhỏ của người Thái đen nằm cách chân đèo Chiềng Dông chừng dặm đường. Trong những tác phẩm này, có lẽ Nguyễn Huy Thiệp bận tâm đáng kể tới những mảnh vỡ huyền thoại, chuyện kể, các tín niệm và sự kiện hoang đường vẫn còn lưu cữu trong tâm thức tộc người.
“Những ngọn gió Hua Tát” với mười truyện kể ngắn liên hoàn mà nguyên liệu của hư cấu nghệ thuật chính là các câu chuyện cổ được nhà văn liên tưởng “như những bông hoa dại, màu vàng nhạt, bé như khuy áo, điểm đâu đó quanh rào trong các ngõ nhỏ”. “Có thể những câu chuyện cổ ấy nói nhiều đến nỗi đau khổ của con người” (nhà văn bình luận), nhưng chính hiểu rõ những đau khổ ấy mà ở trong ta nảy nở ra sự sáng suốt đạo đức, lòng cao thượng, tính người. Và tác phẩm thực sự chính là “sự chiêm nghiệm những khổ đau của con người” như chính nhà văn Nguyễn Huy Thiệp từng nói. Để rồi, sau những đau thương, những huyền thoại, ta thấy chân dung trần trụi của con người. Sau trái tim hổ ta thấy kẻ cơ hội; sau sự điên cuồng, kẻ điên ta sẽ thấy sự phi thường; sau một con đường được đặt tên ta thấy được lòng tốt; sau lễ kén rể ta thấy người trung thực…rồi sau tất cả, ta sẽ thấy ta.
Và có lẽ vì vậy những truyện cổ trong bản nhỏ luôn được tái sinh, tiếp biến trong hành trình sáng tạo của nhà văn; “những bông cúc nhỏ ven bờ rào đá” luôn thôi thúc ta đọc nó:
Và có lẽ vì vậy những truyện cổ trong bản nhỏ luôn được tái sinh, tiếp biến trong hành trình sáng tạo của nhà văn; “những bông cúc nhỏ ven bờ rào đá” luôn thôi thúc ta đọc nó:
Và rồi...
Đọc để thấy những truyện cổ bé nhỏ, len lỏi trong mạch sống của ta, như những hòn sỏi trong lòng suối, như những bông cúc dại bé như khuy áo để gió cuốn hương đi trong bản nhỏ.
Đọc để thấy rằng niềm tin vào cổ tích là điều đáng trân quý, nhưng đừng mê muội để rồi chết đuối giữa dòng sông cuộc sống. Hãy tin vào con trâu đen nhưng đừng mải miết kiếm tìm.
Đọc để đối thoại với người xưa: Liệu rằng giữa thế gian phức tạp và bộn bề, con người ta “ở hiền” có còn “gặp lành” chăng? Hay chính cái nghèo, cái khổ là không gian cho cái ác hiện tồn? Để rồi con người ta ngó lơ một đứa trẻ chơi vơi giữa dòng nước xiết! Để rồi anh hùng cũng không cứu được người đẹp mà chết cũng như người thường. Để rồi ta nhận ra: cái ác sống rất dai, cái đẹp thường vô ích.
Tôi là người kén truyện, nhưng đặc biệt thích các truyện ngắn của cụ Thiệp vì nó đem đến cho tôi chút mê man trong huyền thoại, cổ tích nhưng cũng thức tỉnh bằng thứ muối của đời về niềm tin, về cái thiện - cái ác về những ảo vọng mà con người ta mải miết kiếm tìm.
Và rồi một lần nữa tôi lại thấy chia sẻ của chính nhà văn Nguyễn Huy Thiệp thật sâu sắc: “Trong tác phẩm của mình, những nhà văn giỏi bao giờ cũng có một chút muối rắc đâu đó trên từng trang viết. Muối xát lòng người đọc một thì xát lòng người viết ra nó mười lần”.
Hãy thử đọc một lần rồi sẽ thấy, huyền thoại trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp dường như cũng mặn như muối.
Muối của đất.
Muối của rừng.
Muối của sự kết tinh trăm năm.
“Chúng ta chỉ vẻn vẹn có mạng sống này thôi
Trăm năm là ngắn, một ngày dài ghê” (Mưa Nhã Nam).
Nguyễn Huy Thiệp giờ đây cũng là huyền thoại.
Trái tim hổ mất rồi! Truyện cổ còn đâu? Ai nhớ?
Nhưng những ngọn gió Hua Tát không bao giờ ngừng thổi.
Muối của rừng.
Muối của sự kết tinh trăm năm.
“Chúng ta chỉ vẻn vẹn có mạng sống này thôi
Trăm năm là ngắn, một ngày dài ghê” (Mưa Nhã Nam).
Nguyễn Huy Thiệp giờ đây cũng là huyền thoại.
Trái tim hổ mất rồi! Truyện cổ còn đâu? Ai nhớ?
Nhưng những ngọn gió Hua Tát không bao giờ ngừng thổi.
