Tôi không có thói quen gắn nhãn giới tính cho suy nghĩ và hành vi của con người. Chí ít thì tôi tin rằng không có một lằn ranh rạch ròi nào cả. Chả là mấy năm nay, khi tôi lững lờ trôi ra ngoài tuổi ba mươi, nghiêm túc xem xét chuyện hôn nhân gia đình, tôi dần nhận ra vụ gắn nhãn này có một số ý nghĩa nhất định. Tỉ như sách truyện viết bởi tác giả nam luôn làm tôi mở mang tầm mắt về đàn ông. Nếu trong thực tế, thỉnh thoảng lại có một thằng nhóc nào đó làm tôi bất ngờ vì mấy màn đeo bám van xin tình yêu của nó, thì trong tác phẩm “Người đọc” của Bernhard Schlink, tác giả lại khiến tôi ngỡ ngàng vì sự cố chấp mà nhân vật Michael dành cho Hanna.
Sẽ thật ngạo mạn và giả dối khi nói rằng bản thân tôi có thể hiểu tường tận cả cuốn sách. Từ bối cảnh hậu phát-xít cho tới mạch cảm xúc cuồn cuộn của Michael Berg, tôi chỉ có thể hình dung đại khái. Tôi theo chân Michael, tưởng tượng về nội tâm của một thằng bé mười lăm tuổi, vừa đọc vừa âm thầm đồng thuận rằng bọn trẻ ranh đúng là thường hành xử như vầy. Rồi tôi mường tượng về Hanna, vừa nhớ tới dung mạo của Kate Winslet ngoài tấm bìa vừa nghiền ngẫm những lời mô tả của Michael về cô. Tôi nghĩ Hanna đẹp, một cách khỏe khoắn, với thân hình rắn rỏi như vận động viên. Nhưng vấn đề tôi hứng thú hơn chuyện Hanna có đẹp như Kate Winslet hay không, là chuyện Hanna lớn hơn Michael tới tận hai chục tuổi. Xét trong bối cảnh ngày nay, hẳn là Hanna sẽ bị gán thêm tội danh giao cấu với trẻ em, chình ình, cạnh bên tội diệt chủng. Tuy nhiên, theo tôi đoán, trong bối cảnh ngày đó thì điều này có lẽ chả quan trọng lắm. Hoặc chí ít thì nó không quan trọng lắm đối với Michael và Hanna. Và có lẽ vì thế, tôi cũng không đặt nặng nó.
Tôi thấy thật khiên cưỡng khi mô tả toàn bộ câu chuyện là mối tình giữa Michael và Hanna. Nếu chỉ tính đoạn thời gian ngắn ngủi hồi Michael mười lăm tuổi thì đây hẳn là một mối tình, nhưng về sau thì nó trở thành một thứ gần như chấp niệm. Thật khó để tìm câu từ để tôi mô tả trọn vẹn cảm nhận của chính mình. Tôi chỉ có thể nói rằng mình hiểu được sự dùng dằng suốt nhiều thập niên của Michael. Cái lối vừa níu kéo vừa lẩn tránh đó, tôi đồng cảm với chúng, dù chẳng thể gọi tên.
Tôi không muốn bàn nhiều về cái chết của Hanna. Thay vào đó, khoảnh khắc mối tình mùa hè năm nào vỡ tan tành trước hiện thực tàn nhẫn làm tôi buồn nhiều hơn. Tôi đoán, chiếc phao cứu sinh cho tâm hồn Hanna rốt cuộc cũng hỏng hẳn. Và có lẽ vì Michael không tự tử, vẫn sống, nên tôi cảm thấy ông ta ổn hơn một chút. Tôi chợt nhận ra, đối với Michael, Hanna hẳn là mối tình đầu dang dở, là dải ký ức bạc lấp lánh thuở thiếu thời. Nếu gắn nhãn giới tính, đây chắc là điểm khác biệt giữa nam và nữ, vì tôi chả còn tí tẹo cảm tưởng gì với mối tình đầu của mình. Thay vì tìm một người phù hợp để kết hôn, trở thành mối tình đầu của một chàng trai nào đó có vẻ thú vị lẫn ám ảnh hơn nhiều.
Sẽ thật ngạo mạn và giả dối khi nói rằng bản thân tôi có thể hiểu tường tận cả cuốn sách. Từ bối cảnh hậu phát-xít cho tới mạch cảm xúc cuồn cuộn của Michael Berg, tôi chỉ có thể hình dung đại khái. Tôi theo chân Michael, tưởng tượng về nội tâm của một thằng bé mười lăm tuổi, vừa đọc vừa âm thầm đồng thuận rằng bọn trẻ ranh đúng là thường hành xử như vầy. Rồi tôi mường tượng về Hanna, vừa nhớ tới dung mạo của Kate Winslet ngoài tấm bìa vừa nghiền ngẫm những lời mô tả của Michael về cô. Tôi nghĩ Hanna đẹp, một cách khỏe khoắn, với thân hình rắn rỏi như vận động viên. Nhưng vấn đề tôi hứng thú hơn chuyện Hanna có đẹp như Kate Winslet hay không, là chuyện Hanna lớn hơn Michael tới tận hai chục tuổi. Xét trong bối cảnh ngày nay, hẳn là Hanna sẽ bị gán thêm tội danh giao cấu với trẻ em, chình ình, cạnh bên tội diệt chủng. Tuy nhiên, theo tôi đoán, trong bối cảnh ngày đó thì điều này có lẽ chả quan trọng lắm. Hoặc chí ít thì nó không quan trọng lắm đối với Michael và Hanna. Và có lẽ vì thế, tôi cũng không đặt nặng nó.
Tôi thấy thật khiên cưỡng khi mô tả toàn bộ câu chuyện là mối tình giữa Michael và Hanna. Nếu chỉ tính đoạn thời gian ngắn ngủi hồi Michael mười lăm tuổi thì đây hẳn là một mối tình, nhưng về sau thì nó trở thành một thứ gần như chấp niệm. Thật khó để tìm câu từ để tôi mô tả trọn vẹn cảm nhận của chính mình. Tôi chỉ có thể nói rằng mình hiểu được sự dùng dằng suốt nhiều thập niên của Michael. Cái lối vừa níu kéo vừa lẩn tránh đó, tôi đồng cảm với chúng, dù chẳng thể gọi tên.
Tôi không muốn bàn nhiều về cái chết của Hanna. Thay vào đó, khoảnh khắc mối tình mùa hè năm nào vỡ tan tành trước hiện thực tàn nhẫn làm tôi buồn nhiều hơn. Tôi đoán, chiếc phao cứu sinh cho tâm hồn Hanna rốt cuộc cũng hỏng hẳn. Và có lẽ vì Michael không tự tử, vẫn sống, nên tôi cảm thấy ông ta ổn hơn một chút. Tôi chợt nhận ra, đối với Michael, Hanna hẳn là mối tình đầu dang dở, là dải ký ức bạc lấp lánh thuở thiếu thời. Nếu gắn nhãn giới tính, đây chắc là điểm khác biệt giữa nam và nữ, vì tôi chả còn tí tẹo cảm tưởng gì với mối tình đầu của mình. Thay vì tìm một người phù hợp để kết hôn, trở thành mối tình đầu của một chàng trai nào đó có vẻ thú vị lẫn ám ảnh hơn nhiều.
