REVIEW SÁCH HÓA THÂN - KAFKA

Điều gì tồi tệ hơn: bị lợi dụng hay trở nên vô dụng

Theo cách hiểu thông thường, “bị lợi dụng” hay “vô dụng” đều là những cụm từ mang nghĩa tiêu cực, không ai trong chúng ta mong muốn mình rơi vào một trong hai trạng thái ấy. Thế nhưng trong một vài trường hợp, chúng lại trở thành điều mà không phải muốn là có thể lựa chọn. Để nhìn sâu hơn về những góc khuất ấy, tác phẩm “Hóa thân” của Franz Kafka sẽ giúp bạn nhận ra rằng giá trị của một con người đôi khi được đo lường bằng mức độ hữu dụng của họ.

Lúc đầu tôi chưa từng nghĩ đến việc đọc sách của Franz Kafka. Trong suy nghĩ của tôi, ông là một tác giả khá khó đọc. Những gì tôi biết về ông chỉ là các tác phẩm thường mang màu sắc hiện sinh và đầy những hình ảnh kỳ quái đến ám ảnh. Chỉ nghe qua thôi cũng đủ khiến tôi muốn bỏ cuộc ngay từ đầu.

Một chuyện xảy ra khá tình cờ, khi tôi xem được video của một nghệ sĩ mà tôi khá ấn tượng. Trong danh sách những cuốn sách anh giới thiệu, chỉ có tác phẩm của Franz Kafka là tôi chưa từng đọc. Sự tò mò ấy đã khiến tôi quyết định tìm đến “Hóa thân”.

Mở đầu tác phẩm là Gregor Samsa, một nhân viên bán hàng bình thường đột nhiên biến thành một con côn trùng khổng lồ ngay sau khi thức dậy. Đây là cách mở đầu kỳ lạ nhất trong các tác phẩm tôi biết đến. Tôi đã nghĩ rằng điều tiếp theo sẽ là sự hoảng loạn hay tuyệt vọng của nhân vật trước hình dạng quái dị này. Nhưng không, điều khiến anh lo lắng nhất là không bắt kịp chuyến tàu đến nơi làm việc của mình. Sự xuất hiện của Gregor trong hình hài mới khiến tất cả đều sợ hãi. Nhưng điều khiến tôi ám ảnh không phải là sự biến dạng của cơ thể anh, mà là sự thay đổi trong cách mọi người đối xử với anh ngay sau đó.

Trước đây, Gregor là trụ cột của gia đình. Anh làm việc quần quật để trả nợ cho cha, nuôi sống cả nhà và thậm chí còn ấp ủ ước mơ cho em gái được theo đuổi con đường âm nhạc. Cuộc sống của anh gần như chỉ xoay quanh trách nhiệm và sự hy sinh đến mức chưa từng nghĩ đến điều gì cho bản thân mình. Thế nhưng, ngay khi không còn khả năng lao động, giá trị của anh trong mắt những người thân yêu nhất cũng dần biến mất. Từ một người con, một người anh trai và là chỗ dựa của cả nhà, Gregor dần trở thành một sinh vật bị nhốt trong phòng, bị né tránh và bị xem như một gánh nặng.

Văn phong của Kafka vô cùng lạnh lùng và dửng dưng. Mọi thứ được kể bằng một giọng điệu bình thản, cứ như việc một người đàn ông thức dậy và phát hiện mình biến thành một con côn trùng khổng lồ cũng chỉ là một sự kiện bình thường trong cuộc sống. Nhiều lần tôi có cảm giác Kafka không hề viết về một câu chuyện hư cấu, mà như thể đây là câu chuyện rất thật mà ai rồi cũng sẽ đối mặt theo một cách nào đó trong đời.

Điều làm tôi chú ý nhiều nhất nằm ở đoạn kết của tác phẩm. Khi Gregor chết đi, thứ thực sự giết chết anh không phải là vết thương do quả táo mà người cha ném vào lưng, cũng không hoàn toàn là những lời ghét bỏ mà anh phải nghe mỗi ngày. Điều giết chết Gregor chính là sự tuyệt vọng. Anh dần tin rằng sự tồn tại của mình không còn mang lại điều gì tốt đẹp cho bất kỳ ai, mà chỉ khiến gia đình thêm khổ sở. Rồi trong sự cô độc cùng cực ấy, anh lặng lẽ chấp nhận cái chết như một cách giải thoát cho mọi người. Trong mái ấm nơi anh gắn bó suốt bao nhiêu năm, không có sự tiếc thương sâu sắc, cũng không có cảm giác mất mát của một gia đình vừa đánh mất người thân. Người cha thở phào nhẹ nhõm và cảm tạ Chúa. Cả gia đình nhanh chóng lên kế hoạch cho một chuyến đi chơi, cùng nhau hướng đến một tương lai mới đầy hy vọng. Cái chết của Gregor không khép lại trong đau buồn, mà giống như việc một chướng ngại vật cuối cùng đã được dọn khỏi cuộc sống của họ.

Đọc đến đây, tôi đã tự hỏi: ai mới thực sự là "con vật" trong câu chuyện này? Nghịch lý lớn nhất của tác phẩm nằm ở chỗ người mang hình hài côn trùng lại là người giàu lòng yêu thương nhất. Ngay cả trong những giây phút cuối đời, Gregor vẫn chỉ nghĩ đến gia đình. Trái lại, những người vẫn mang dáng vẻ của con người lại dần đánh mất đi tính người của chính mình.

Tôi viết những dòng này với hy vọng mọi người sẽ tìm đến “Hóa thân” không chỉ như một câu chuyện để đọc cho hết, mà còn như một tác phẩm đáng suy ngẫm. Bởi giá trị của cuốn sách không nằm ở cốt truyện, mà nằm ở những ẩn dụ và câu hỏi mà Kafka gửi gắm sau từng câu chữ. Tôi cũng hy vọng sẽ có nhiều người biết đến tác phẩm này hơn, để những giá trị hiện sinh ấy không chỉ nằm trên giá sách mà còn trở thành những cuộc đối thoại về cuộc sống.

Và bây giờ, sau khi đọc đến đây, bạn nghĩ điều gì tồi tệ hơn? Bị lợi dụng hay trở nên vô dụng?