PHƯỢNG QUAN CỬU PHƯỢNG: BIỂU TƯỢNG QUYỀN UY CỦA THÁI HẬU TRIỀU NGUYỄN

Trong hệ thống phục sức hậu cung triều Nguyễn, nếu áo Nhật Bình là dấu ấn của sự đài các thì Phượng quan (chiếc mũ triều phục) chính là hiện thân cao nhất của quyền uy.

Đối với bậc Hoàng thái hậu, người giữ vị thế mẫu nghi thiên hạ, lễ phục chính là một bản tuyên ngôn về thứ bậc được quy định nghiêm ngặt qua từng chi tiết nhỏ nhất.

Tâm điểm của bộ lễ phục ấy chính là chiếc Cửu Phượng Quan. Đúng như tên gọi, mũ được chạm trổ hình chín con chim phượng múa rồng bay, biểu tượng cho quyền năng tối thượng.

Sự phân cấp thứ bậc trong hậu cung triều Nguyễn thể hiện rất rõ qua số lượng hình phượng trên mũ: Hoàng thái hậu và Hoàng hậu đội mũ Cửu Phượng, trong khi các bậc công chúa đội mũ Thất Phượng hoặc Ngũ Phượng. Đây là quy tắc bất di bất dịch, giúp người đối diện có thể nhận diện ngay vị thế của chủ nhân mà không cần lời giới thiệu.

Bên cạnh đó, trang phục thường nhật và đại lễ của Thái hậu thường là áo Nhật Bình hoặc Phượng bào cao cấp. Màu sắc vàng chính sắc (vàng hoàng gia) kết hợp với những họa tiết thêu kim tuyến tinh xảo như chim hạc, rùa (biểu tượng trường thọ) hay bộ tứ quý, bát bửu đã tạo nên một vẻ đẹp vừa uy nghiêm, vừa điềm tĩnh.

Ngày nay, khi nhìn lại những hiện vật như chiếc áo Nhật Bình của Đoan Huy Hoàng thái hậu đang được lưu giữ tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế, ta mới thấy rõ sự tỉ mỉ của nghệ nhân xưa.

Đây không chỉ là kỹ nghệ thêu thùa thượng thừa, mà còn là cả một chiều sâu văn hóa, nơi mỗi sợi chỉ, mỗi họa tiết đều mang theo hơi thở của một vương triều. Phục sức cung đình, vì thế, mãi là một mảnh ghép đầy kiêu hãnh trong bức tranh di sản Việt Nam.

————————

NGÀN NĂM ÁO MŨ - một nghiên cứu công phu và đầy tham vọng, dựng lại bức tranh trang phục Việt Nam thời xưa.

MỜI CÁC BẠN TÌM ĐỌC!