Rồng, chữ Phúc, thành hoàng, bàn thờ tổ tiên, chuyện xem đất làm nhà hay chọn nơi an táng... Nhiều điều trong số đó vẫn hiện diện trong đời sống người Việt hôm nay. Chúng quen thuộc đến mức đôi khi ta quên mất rằng phía sau mỗi biểu tượng đều có một cách lý giải về thế giới đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Biểu tượng, phù hiệu và đồ thờ của người An Nam của Gustave Dumoutier là một trong những công trình giúp người đọc trở lại với lớp nghĩa ấy.
Trong phần viết về rồng, Dumoutier ghi lại một truyền thuyết ông sưu tầm ở Bắc Kỳ.
Chuyện kể về một thầy địa lý người Hoa phát hiện dưới đáy một hồ nước có một con rồng vàng. Người ta truyền rằng nếu đặt được hài cốt tổ tiên vào miệng con rồng ấy thì con cháu sau này sẽ có người làm vua. Hồ quá sâu nên không ai dám xuống. Cuối cùng, một chàng trai nhận lời lặn xuống đáy hồ. Anh bí mật đưa hài cốt cha mình vào miệng rồng, còn hài cốt của người thuê thì giấu ở nơi khác. Theo truyền thuyết, người sau này lên ngôi không phải vị khách người Hoa, mà chính là chàng trai ấy, tức Đinh Tiên Hoàng.
Dumoutier không ghi lại câu chuyện này để chứng minh nó từng xảy ra. Điều ông quan tâm là truyền thuyết ấy phản ánh cách người Việt nhìn về rồng, về long mạch và về mối liên hệ giữa đất đai, tổ tiên với vận mệnh của một dòng họ. Trong cách nhìn ấy, rồng không chỉ là hình tượng trang trí trên mái đình hay trong cung điện. Rồng còn là biểu tượng của linh khí, của quyền lực và của những vùng đất được tin là có thể làm thay đổi số phận con người.
Cuốn sách còn ghi lại rất nhiều biểu tượng khác vẫn quen thuộc với người Việt ngày nay: chữ Phúc, các đồ thờ, thành hoàng, tổ nghề, những họa tiết xuất hiện trên đình, chùa hay trong các nghi lễ dân gian. Mỗi biểu tượng đều đi cùng những câu chuyện, những quan niệm và những cách lý giải đã góp phần hình thành đời sống tinh thần của người Việt suốt nhiều thế kỷ.
Đọc Biểu tượng, phù hiệu và đồ thờ của người An Nam, điều thú vị không nằm ở việc bắt gặp những phong tục đã mất. Ngược lại, nhiều chi tiết trong sách vẫn còn thấp thoáng quanh chúng ta. Khác biệt nằm ở chỗ, Dumoutier giúp người đọc nhìn lại những điều quen thuộc ấy bằng con mắt của người Việt hơn một trăm năm trước, để hiểu vì sao một con rồng, một chữ Phúc hay một ngôi đình lại mang ý nghĩa lớn đến như vậy trong đời sống của cả một cộng đồng.
