Nhân dịp xuất bản Nhấc bút lên trong đêm cô đơn, tác giả Koga Fumitake, người được biết đến rộng rãi qua cuốn Dám bị ghét, đã có cuộc trò chuyện với chuyên trang sách của báo Asahi về việc viết, nhật ký và tuổi thiếu niên.
Theo ông, Nhấc bút lên trong đêm cô đơn không phải là một cuốn sách dạy kỹ thuật viết, mà là một cuốn sách về việc con người học cách hiểu chính mình thông qua hành động viết.
Vì sao lại viết một cuốn sách dành cho học sinh trung học?
Koga cho biết ông từng viết nhiều cuốn sách về viết lách dành cho người lớn. Tuy nhiên, những cuốn sách dạy kỹ năng viết thường bị độc giả tiếp cận với một kỳ vọng rất thực dụng: đọc xong sẽ viết hay hơn, viết hiệu quả hơn.
Lần này ông muốn đi theo một hướng khác.
Điều ông muốn nói không phải là kỹ thuật viết, mà là niềm vui của việc viết cho chính mình.
Khi suy nghĩ xem đối tượng nào có thể tiếp nhận trực tiếp nhất thông điệp ấy, ông nghĩ tới học sinh trung học.
Theo Koga, tuổi trung học là giai đoạn con người bắt đầu xây dựng cái tôi của mình thông qua mối quan hệ với người khác. Đó cũng là thời điểm rất dễ rơi vào cảm giác cô đơn.
Nhưng ông không xem cô đơn là điều tiêu cực.
Ngược lại, trong thời đại mà con người luôn kết nối qua điện thoại và mạng xã hội, khả năng ở một mình và suy nghĩ một mình lại càng trở nên quan trọng hơn.
Nhật ký chính là công cụ giúp con người đối thoại với bản thân trong khoảng thời gian ấy.
Vì sao nhân vật chính là một cậu bé bạch tuộc sống dưới biển?
Ban đầu biên tập viên của Poplar Publishing gợi ý với Koga rằng ông hãy thử viết một câu chuyện với nhân vật chính là một cậu bé bạch tuộc.
Ông thừa nhận lúc đầu mình khá bất ngờ.
Tuy nhiên, càng suy nghĩ, ông càng nhận ra đây là một lựa chọn hợp lý.
Nếu nhân vật chính là một học sinh trung học bình thường trong bối cảnh hiện đại, khoảng cách thế hệ giữa tác giả và độc giả có thể khiến câu chuyện trở nên thiếu thuyết phục.
Ngược lại, một thế giới giả tưởng dưới đáy biển sẽ giúp người đọc dễ dàng tiếp nhận những vấn đề phổ quát hơn mà không bị vướng vào những chi tiết đời thực.
Vì thế Takojirō, cậu bé bạch tuộc, đã ra đời.
Điều khó nhất là diễn đạt những cảm xúc chưa thành lời
Một trong những khái niệm quan trọng nhất của cuốn sách là "những bong bóng cảm xúc chưa thành lời".
Theo Koga, trong đầu mỗi người luôn tồn tại vô số cảm xúc mơ hồ. Chúng xuất hiện rồi biến mất trước khi kịp được gọi tên.
Việc viết chính là quá trình tìm kiếm ngôn từ cho những cảm xúc ấy.
Khi một cảm xúc được gọi tên chính xác, nó không còn là một thứ mơ hồ nữa mà trở thành một suy nghĩ rõ ràng.
Đó cũng là lý do nhiều người cảm thấy đầu óc sáng tỏ hơn sau khi viết nhật ký.
Koga lấy ví dụ về bài văn cảm nhận sách mà rất nhiều học sinh sợ phải viết.
Khi được hỏi cảm nhận về một cuốn sách, nhiều em chỉ có thể nói: "Tôi thấy rất hay."
Theo ông, vấn đề không phải là các em không có cảm xúc.
Vấn đề là các em dừng lại quá sớm.
Nếu tiếp tục đào sâu câu "rất hay" ấy, có thể sẽ xuất hiện những sắc thái phong phú hơn và gần với cảm xúc thật hơn.
Hãy viết như đang quay chậm một cảnh phim
Một trong những lời khuyên nổi bật nhất trong cuốn sách là: "Hãy quan sát ký ức bằng chế độ quay chậm."
Thay vì viết: "Hôm nay tôi ăn kem. Kem rất ngon."
Hãy thử dừng lại ở khoảnh khắc đó.
Chiếc kem có mùi vị gì? Cảm giác đầu tiên khi cắn vào là gì? Điều gì khiến khoảnh khắc ấy trở nên đáng nhớ?
Khi quan sát kỹ hơn, cùng một sự việc sẽ trở thành một câu chuyện hoàn toàn khác.
Và quan trọng hơn, đó sẽ là câu chuyện mang dấu ấn riêng của chính người viết.
Viết là cách đối thoại với bản thân
Theo Koga, điều quan trọng nhất ở tuổi thiếu niên không phải là thay đổi thế giới bên ngoài.
Một học sinh trung học khó có thể thay đổi gia đình, trường học hay môi trường sống của mình.
Nhưng điều các em có thể làm là học cách đối diện với bản thân.
Nhật ký không tạo ra phép màu.
Nó không khiến cuộc đời lập tức tốt đẹp hơn.
Nhưng nó giúp con người vượt qua hiện tại.
Giúp họ hiểu mình hơn.
Và đôi khi, giúp họ bớt ghét bản thân hơn một chút.
Đó đã là một thay đổi rất lớn.
Mọi cuốn sách đều được viết cho "chính mình ngày ấy"
Ở phần cuối cuộc phỏng vấn, Koga chia sẻ rằng bất kể viết cuốn sách nào, ông cũng luôn nghĩ tới một người đọc đặc biệt.
Đó là chính bản thân mình trong quá khứ.
Là cậu thiếu niên nhiều băn khoăn năm mười lăm tuổi.
Là chàng trai hai mươi tuổi đầy hoang mang.
Là người đàn ông ba mươi tuổi loay hoay với sự nghiệp tự do.
Ông tin rằng nếu những vấn đề ấy từng khiến mình đau đáu, chắc chắn ngoài kia cũng có những người khác đang mang cùng nỗi băn khoăn.
Và chính "bản thân trong quá khứ" ấy luôn là độc giả đầu tiên, cũng là động lực lớn nhất để ông tiếp tục viết.
Đọc toàn bộ cuộc trò chuyện, có thể thấy Nhấc bút lên trong đêm cô đơn không đơn thuần là một cuốn sách về viết lách. Đây là một cuốn sách về việc con người học cách lắng nghe chính mình, gọi tên những cảm xúc chưa thành lời và tìm kiếm sự thấu hiểu thông qua hành động viết. Trong một thời đại mà chúng ta luôn được khuyến khích phải lên tiếng, phải phản hồi và phải kết nối, cuốn sách nhắc rằng đôi khi điều cần thiết nhất lại là ngồi xuống, cầm bút lên và dành thời gian trò chuyện với chính bản thân mình.
