Nếu một học sinh nhờ bạn cùng lớp góp ý cho bài luận của mình, đó có phải là gian lận?
Nếu học sinh tham khảo sách, tra cứu Google hoặc hỏi giáo viên cách cải thiện bài viết, đó có phải là gian lận?
Phần lớn chúng ta sẽ trả lời là không.
Nhưng nếu học sinh nhận được những góp ý tương tự từ ChatGPT, câu trả lời bỗng trở nên phức tạp hơn nhiều.
Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo đang buộc giáo dục phải đối mặt với một câu hỏi mà trước đây ít khi được đặt ra: chính xác thì gian lận là gì?
Trong Học cùng AI, Joan Monahan Watson, José Antonio Bowen và C. Edward Watson cho rằng thay vì chỉ tập trung vào việc phát hiện AI, các nhà trường cần suy nghĩ lại về bản chất của hành vi gian lận trong một thế giới mà AI đã trở thành một công cụ phổ biến.
Từ trước đến nay, gian lận thường được hiểu là việc nhận công sức của người khác làm thành của mình. Tuy nhiên, ranh giới ấy đang trở nên khó xác định hơn khi AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình học tập. Một học sinh sử dụng AI để tìm ý tưởng, xây dựng dàn ý hay nhận phản hồi cho bài viết của mình đang gian lận hay đang học tập? Một giáo viên yêu cầu học sinh tuyệt đối không sử dụng AI có thực sự đang bảo vệ tính trung thực học thuật hay đang vô tình ngăn cản các em tiếp cận một kỹ năng quan trọng của tương lai?
Đây không còn là câu chuyện riêng của trường học. Trong nhiều ngành nghề, khả năng sử dụng AI hiệu quả đã trở thành một lợi thế thực tế. Doanh nghiệp ngày càng tìm kiếm những người biết cộng tác với AI để nâng cao năng suất, giải quyết vấn đề và phát triển ý tưởng. Nếu vậy, điều gì sẽ xảy ra khi nhà trường coi việc sử dụng AI là điều cấm kỵ, trong khi thị trường lao động lại khuyến khích điều đó?
Theo các tác giả, AI sẽ không biến mất. Các công cụ này sẽ ngày càng mạnh hơn, dễ tiếp cận hơn và hiện diện nhiều hơn trong cuộc sống hằng ngày. Vì thế, câu hỏi quan trọng không phải là làm sao để ngăn học sinh sử dụng AI, mà là làm sao để giúp các em sử dụng AI một cách đúng đắn.
Điều đó đòi hỏi một cách tiếp cận mới.
Thay vì những quy định mơ hồ, giáo viên cần giao tiếp rõ ràng về việc khi nào học sinh được phép sử dụng AI, sử dụng như thế nào và với mục đích gì. Thay vì chỉ đánh giá sản phẩm cuối cùng, các bài tập cần chú trọng hơn tới quá trình học tập, yêu cầu học sinh lưu lại bản nháp, ghi nhận cách các em tương tác với AI và giải thích những quyết định của mình trong quá trình làm bài.
Quan trọng hơn cả, nhà trường cần giúp học sinh phát triển năng lực AI. Điều đó không chỉ bao gồm kỹ năng sử dụng công cụ, mà còn là khả năng đánh giá độ chính xác của thông tin, nhận biết thiên kiến, hiểu những giới hạn của AI và chịu trách nhiệm với những gì mình tạo ra.
Nhìn từ góc độ này, AI không làm cho vấn đề gian lận trở nên đơn giản hơn hay phức tạp hơn. Nó buộc chúng ta phải quay lại với câu hỏi cốt lõi của giáo dục: điều gì thực sự đáng được đánh giá?
Là khả năng tạo ra một sản phẩm hoàn hảo?
Hay là quá trình tư duy, học hỏi và trưởng thành đằng sau sản phẩm ấy?
Có lẽ trong thời đại AI, đó mới là cuộc tranh luận quan trọng nhất.
