Higashino Keigo: Nhìn lại di sản của bậc thầy trinh thám Nhật

# Higashino Keigo: Nhìn lại di sản của bậc thầy trinh thám Nhật

Sáng 22/8/2026, tại URA Coffee & Tea (Hà Nội), Nhã Nam tổ chức tọa đàm “Higashino Keigo: Cuộc đời và sự nghiệp - Nhìn lại di sản của bậc thầy trinh thám Nhật”, với sự tham gia của dịch giả Đỗ Nguyên, nhà văn Đức Anh và Hoàng Hiếu trong vai trò điều phối.

Buổi trò chuyện bắt đầu từ những kỷ niệm rất riêng của các diễn giả với sách Higashino Keigo, rồi dần mở rộng sang những câu hỏi lớn hơn: điều gì tạo nên cấu trúc trinh thám đặc trưng của ông, vì sao các tiểu thuyết ấy có thể vượt khỏi giới hạn của một câu chuyện phá án, và điều gì khiến Keigo giữ được sức hút với nhiều thế hệ độc giả?

## Từ những lần đọc đầu tiên

Với dịch giả Đỗ Nguyên, ký ức về Keigo trở lại thời điểm năm 2010, khi chị mới bắt đầu học tiếng Nhật. Chưa có máy tính riêng, chị từng phải xem nhờ bộ phim truyền hình chuyển thể từ *Bạch dạ hành*. Một tác giả được biết đến trước tiên qua màn ảnh, rồi sau đó trở thành đối tượng của nhiều năm đọc, tìm hiểu và dịch thuật.

Nhà văn Đức Anh cũng đến với Keigo từ sớm. Anh kể về quãng thời gian đọc các tác phẩm của nhà văn Nhật Bản trong những năm đầu bước vào ngành xuất bản, khi mỗi cuốn sách còn gắn với những kỷ niệm rất cụ thể của đời sống cá nhân. Bởi vậy, câu chuyện về Keigo trong buổi sáng hôm ấy không hoàn toàn được nhìn từ khoảng cách của những người nghiên cứu một tác giả nổi tiếng. Nó còn là câu chuyện của những độc giả đã đọc ông trong một thời gian dài.

## Một “mạch điện” trong tiểu thuyết trinh thám

Một trong những điểm được thảo luận nhiều tại tọa đàm là nền tảng khoa học của Higashino Keigo. Trước khi trở thành nhà văn chuyên nghiệp, ông học kỹ thuật điện và có khoảng năm năm làm việc trong một doanh nghiệp kỹ thuật. Theo dịch giả Đỗ Nguyên, dấu vết của tư duy ấy có thể nhận ra trong cách Keigo tổ chức tiểu thuyết.

Ở nhiều tác phẩm, khoa học và kỹ thuật không đơn thuần là kiến thức dùng để trang trí cho câu chuyện. Chúng tham gia trực tiếp vào cơ chế của vụ án, cách hình thành manh mối và phương thức suy luận. Cùng với đó là một hệ thống nhân vật và sự kiện được bố trí chặt chẽ, trong đó những chi tiết tưởng như rời rạc cuối cùng phải nối được với nhau.

Đỗ Nguyên ví cấu trúc ấy với một “mạch điện trinh thám”: mỗi thành phần có vị trí và chức năng riêng, nhưng chỉ khi các kết nối được hoàn tất, toàn bộ cơ chế mới hiện ra trước người đọc.

## Từ “gây án bằng cách nào” đến “vì sao con người gây án”

Dịch giả Đỗ Nguyên cũng lưu ý đến một khoảng dừng đáng chú ý trong sự nghiệp của Keigo. Sau một giai đoạn xuất bản với mật độ rất cao, năm 1997 không có đầu sách mới của ông ra mắt. Đến năm 1998, Keigo trở lại với *Thám tử Galileo* và *Bí mật*, mở đầu một giai đoạn có nhiều tác phẩm quan trọng trong sự nghiệp.

Theo cách đọc của Đỗ Nguyên, một chuyển động đáng chú ý trong văn chương Keigo nằm ở việc câu hỏi của tiểu thuyết ngày càng mở rộng. Bài toán “hung thủ đã thực hiện việc đó như thế nào” vẫn còn sức hấp dẫn, nhưng bên cạnh nó là một câu hỏi khó hơn: vì sao một con người lại đi đến lựa chọn ấy?

Từ đây, vụ án trở thành điểm xuất phát để Keigo đi vào động cơ, hoàn cảnh và những vùng khó phân định trong tâm lý con người. Thiện và ác hiếm khi còn nằm ở hai phía hoàn toàn tách biệt. Một hành vi phạm tội có thể bắt đầu từ tình yêu, sự bảo vệ, tuyệt vọng hoặc một lựa chọn mà nhân vật tin rằng mình không còn đường lùi.

Nhà văn Đức Anh tiếp tục mạch trao đổi ấy bằng những thế lưỡng nan xuất hiện trong nhiều tác phẩm của Keigo: quyết định hiến tạng trước một tình trạng sống thực vật; câu hỏi án tử hình có thực sự làm vơi nỗi đau của gia đình nạn nhân; hay cách người đọc nhìn một kẻ phạm tội sau khi biết được bi kịch phía sau hành động của người đó.

Theo Đức Anh, chính những câu hỏi như vậy khiến tiểu thuyết của Keigo có thể giữ người đọc ở lại sau khi bí ẩn đã được giải. Vụ án kết thúc, nhưng phán xét đối với nhân vật chưa chắc đã dễ dàng hơn.

## Cuộc đấu trí giữa tác giả và người đọc

Một phần thú vị khác của cuộc trò chuyện xoay quanh quan hệ giữa nhà văn trinh thám và độc giả. Với Đức Anh, đọc Keigo cũng là tham gia vào một cuộc đấu trí: tác giả phải hình dung người đọc đang nghi ngờ ai, đã nhận ra manh mối nào và sẽ đưa ra phán đoán gì ở bước tiếp theo.

Vì vậy, những cú chuyển hướng trong truyện Keigo không đơn giản dựa vào việc giấu thông tin. Manh mối nhiều khi đã nằm trước mắt, nhưng được đặt trong một bối cảnh khiến độc giả hiểu chúng theo cách khác. Sự bất ngờ chỉ thực sự hiệu quả khi sau đó người đọc có thể nhìn ngược trở lại và nhận ra logic đã được chuẩn bị từ trước.

Khi được hỏi đâu là tác phẩm tiêu biểu nhất của Keigo, Đức Anh đưa ra một lựa chọn rất cá nhân:

> “Tổng thể tác phẩm hoàn hảo nhất của Keigo có thể là *Phía sau nghi can X*, nhưng tác phẩm lay động và là kiệt tác lớn nhất về góc nhìn cảm xúc đối với tôi lại là *Bí mật của Naoko*.”

Nhận xét ấy cũng cho thấy hai mặt thường xuyên gặp nhau trong sáng tác Keigo: sự chính xác của một cấu trúc trinh thám và sức nặng tình cảm của câu chuyện con người bên trong cấu trúc đó.

## “Bậc thầy trinh thám” có phải một danh xưng quá hẹp?

Ở phần giao lưu, một độc giả đặt ra câu hỏi đáng chú ý: với một tác giả đã đi qua tâm lý, khoa học, viễn tưởng, hài hước và nhiều dạng tiểu thuyết khác nhau, liệu danh xưng “bậc thầy trinh thám” có vô tình thu hẹp thế giới sáng tác của Higashino Keigo?

Theo Đỗ Nguyên, trinh thám vẫn là định danh phù hợp bởi đó là nền tảng xuyên suốt phần lớn sự nghiệp của ông. Đức Anh nhìn vấn đề từ một hướng khác: trinh thám có thể xem như phương tiện Keigo lựa chọn để đưa độc giả đến với những câu hỏi lớn hơn về cuộc sống.

Có lẽ vì thế, việc đọc Keigo không kết thúc ở câu hỏi “ai là hung thủ?”. Trong những tác phẩm được nhớ lâu nhất của ông, đáp án cho vụ án đôi khi còn dễ tìm hơn đáp án cho câu hỏi nên hiểu, phán xét hay tha thứ cho một con người như thế nào.

Buổi tọa đàm khép lại sau hơn hai giờ trao đổi, với những câu chuyện về sách, về ký ức đọc và về nhiều cách khác nhau để bước vào thế giới Higashino Keigo. Một cuộc trò chuyện khó có thể bao quát hết một sự nghiệp với hơn bốn thập niên sáng tác, nhưng đủ để trở lại với điều đã khiến rất nhiều độc giả tìm đến ông: bí ẩn mở cánh cửa câu chuyện, còn con người mới là điều khiến ta tiếp tục đọc.