Yasunari Kawabata (1899 - 1972) là nhà văn Nhật Bản đầu tiên nhận giải Nobel Văn chương, và cũng là một trong những gương mặt định hình diện mạo văn học hiện đại Nhật Bản. Trong các tác phẩm của mình, ông luôn theo đuổi một mỹ học đặc trưng của văn hóa Nhật: cái đẹp tinh tế, u buồn, mong manh và khó nắm bắt. Những quan niệm thẩm mỹ như mono no aware, wabi, sabi, yūgen - tức vẻ đẹp của sự vô thường, của sự giản dị và của chiều sâu nội tâm - đều lặng lẽ thấm vào từng trang văn của ông.
Các tác phẩm của Kawabata mà Nhã Nam đã phát hành có thể được đọc như một dòng chảy thời gian của hành trình ấy.
1. Xứ tuyết, 1934
Đây là một trong những tiểu thuyết nổi tiếng nhất của Kawabata và cũng là tác phẩm thường được xem như cánh cửa bước vào thế giới văn chương của ông. Câu chuyện kể về mối tình giữa Shimamura, một người đàn ông thành thị từ Tokyo, và Komako, cô geisha sống ở một thị trấn suối nước nóng heo hút.
Nhưng vượt lên trên câu chuyện tình yêu, “Xứ tuyết” là bức tranh tinh tế về vẻ đẹp mong manh của cảm xúc con người. Không gian tuyết trắng, sự tĩnh lặng của vùng núi và những rung động khó gọi tên đã tạo nên một tác phẩm vừa lạnh lẽo vừa đầy chất thơ. Chính cuốn sách này, cùng với hai tác phẩm khác, đã góp phần đưa Kawabata đến giải Nobel năm 1968.
2. Rập rờn cánh hạc, 1949
Tiểu thuyết xoay quanh chàng trai Kikuji và bốn người phụ nữ bước qua cuộc đời anh: trà sư Chikako, cô gái Yukiko, phu nhân Ota và con gái bà - Fumiko. Những con người ấy gặp gỡ, gắn bó rồi chia xa trong không gian của nghi lễ trà đạo Nhật Bản.
Ở đây, Kawabata không chỉ kể một câu chuyện tình cảm rối rắm, mà còn gợi lên vẻ đẹp cổ truyền của văn hóa Nhật: chiếc chén trà, hoa văn trên khăn lụa, những nghi thức chậm rãi của trà đạo. Trong sự thanh tao ấy, con người lại càng cảm nhận rõ sự mong manh của tình cảm và thời gian.
3. Tiếng núi, 1949
Nếu “Xứ tuyết” là tiếng nói của tuổi trẻ, thì “Tiếng núi” lại mang âm hưởng của tuổi già và sự suy tàn của thời gian.
Tác phẩm theo chân ông lão Shingo, một người đàn ông bắt đầu nhận ra tuổi già đang đến gần, khi những âm thanh tưởng tượng của “tiếng núi” dường như vang lên từ sâu trong tâm trí. Qua những biến động nhỏ trong gia đình, Kawabata khắc họa nỗi cô đơn, sự bất lực và những suy tư hiện sinh của con người khi đứng trước ranh giới của sự sống và cái chết.
4. Hồ, 1955
“Hồ” là một trong những tiểu thuyết kỳ lạ nhất của Kawabata. Nhân vật chính là một người đàn ông cô độc, thường lặng lẽ theo dõi những người phụ nữ xa lạ.
Điều đặc biệt là Kawabata đã cố ý bỏ đi phần kết của tác phẩm khi xuất bản sách, khiến câu chuyện trở nên lửng lơ, không hoàn tất. Sự “không kết thúc” ấy lại rất phù hợp với mỹ học của ông: cái đẹp và đời sống luôn dang dở, luôn gợi nhiều hơn nói.
5. Những người đẹp say ngủ, 1961
Đây là một trong những tác phẩm gây ám ảnh nhất của Kawabata. Câu chuyện xoay quanh ông lão Eguchi, người lui tới một căn nhà đặc biệt nơi những cô gái trẻ được cho uống thuốc ngủ và nằm ngủ cạnh các ông già.
Trong không gian kỳ lạ ấy, Eguchi không chỉ đối diện với vẻ đẹp của tuổi trẻ mà còn đối diện với những ký ức, những nuối tiếc và sự suy tàn của chính mình. Qua dòng hồi tưởng miên man của nhân vật, Kawabata đặt ra một câu hỏi day dứt: liệu con người có thể giữ lại vẻ đẹp của tuổi trẻ khi thời gian đã trôi qua?
6. Đẹp và buồn, 1964
Đây được xem như tiểu thuyết lớn cuối đời của Kawabata. Tác phẩm kể về một mối tình cũ giữa nhà văn Oki và cô gái Otoko, sau nhiều năm đã biến thành một câu chuyện đầy bi kịch, kéo theo cả người vợ và cô học trò của Otoko vào vòng xoáy cảm xúc. Đúng như tên gọi, cuốn sách chứa đựng hai cảm xúc luôn song hành trong văn chương Kawabata: cái đẹp và nỗi buồn. Cái đẹp vẫn tồn tại, nhưng luôn đi kèm với sự tiếc nuối, như một bông hoa nở rực rỡ ngay trước khi tàn.
Nhìn lại toàn bộ các tác phẩm của Yasunari Kawabata, ta có thể thấy chúng giống như những điểm dừng chân trên hành trình của một người lữ khách cô độc. Ở đó có tuyết trắng của miền núi, những buổi trà đạo tĩnh lặng, tiếng núi vang lên trong tâm trí, mặt hồ sâu thẳm, những căn phòng kín chứa người đẹp say ngủ và cả những mối tình vừa đẹp vừa buồn. Mỗi câu chuyện là một cách khác nhau để Kawabata chạm tới điều ông theo đuổi suốt đời: vẻ đẹp tinh tế, mong manh nhưng vĩnh cửu của đời sống và tâm hồn con người. Có lẽ vì vậy mà văn chương Kawabata luôn khiến người đọc cảm thấy như đang nhìn thấy một điều gì đó rất đẹp nhưng cũng rất buồn, vừa kịp lóe lên rồi tan biến.
