Có một khó khăn mà hầu như bất kỳ ai từng đọc hoặc dịch sách khoa học xã hội từ tiếng Pháp đều từng gặp phải.
Cùng một thuật ngữ, mỗi cuốn sách lại được dịch theo một cách khác nhau.
Anthropologie có thể là "nhân học", nhưng trong từng ngữ cảnh lại kéo theo những truyền thống nghiên cứu khác nhau. Ontologie có lúc được dịch là "bản thể học", có lúc là "hữu thể luận". Existentialisme xuất hiện dưới dạng "chủ nghĩa hiện sinh", nhưng cũng không hiếm trường hợp được chuyển thành "thuyết hiện hữu". Mỗi lựa chọn đều có lý do riêng, song sự thiếu thống nhất ấy khiến người đọc, người học và cả người dịch nhiều khi phải bắt đầu lại từ đầu mỗi khi bước sang một cuốn sách mới.
Đó cũng là khoảng trống mà Thuật ngữ Pháp – Việt về khoa học nhân văn, con người và xã hội hướng tới.
Được biên soạn bởi Jean Glorieux và Béatrice Gauthier, đồng thời được thực hiện trong khuôn khổ dự án tăng cường năng lực dịch thuật khoa học xã hội do Viện Pháp tại Việt Nam và Đại sứ quán Pháp khởi xướng, cuốn sách không chỉ giới thiệu các thuật ngữ chuyên ngành mà còn giúp người đọc hiểu cách những khái niệm ấy được hình thành, phát triển và sử dụng trong các truyền thống học thuật khác nhau.
Thay vì chỉ đưa ra một đáp án ngắn gọn, mỗi mục từ được mở rộng bằng từ nguyên, các lớp nghĩa, ví dụ, trích dẫn và mối liên hệ với những khái niệm gần gũi. Người đọc có thể bắt đầu từ một thuật ngữ quen thuộc như "nhân học", rồi lần theo các hướng tiếp cận biểu tượng, cấu trúc, văn hóa hay động học; từ "triết học" mở rộng sang đạo đức học, tôn giáo, logic; từ "ngôn ngữ học" đi tới truyền thông, hùng biện hay các lý thuyết về diễn ngôn. Cuốn sách vì thế không chỉ phục vụ việc tra cứu, mà còn gợi mở cả một mạng lưới tri thức phía sau mỗi khái niệm.
Mười lăm lĩnh vực lớn được tập hợp trong hơn bốn trăm trang, từ nhân học, sinh học người, y học, tâm lý học, xã hội học, kinh tế học và luật học đến giáo dục, truyền thông, ngôn ngữ học, triết học và tôn giáo. Cách sắp xếp theo chủ đề giúp người đọc không chỉ tìm đúng thuật ngữ mình cần mà còn nhìn thấy mối liên hệ giữa các ngành khoa học nhân văn và xã hội.
Trong lời người dịch, nhóm biên soạn thẳng thắn thừa nhận rằng không có một hệ thống thuật ngữ nào có thể bao quát toàn bộ sự phong phú của tiếng Việt. Chính vì vậy, cuốn sách không tự xem mình là điểm kết thúc của quá trình chuẩn hóa, mà là một nền tảng để những người làm nghiên cứu, giảng dạy, biên tập và dịch thuật cùng tham khảo, đối thoại và tiếp tục hoàn thiện.
Trong bối cảnh ngày càng nhiều công trình khoa học xã hội của Pháp được giới thiệu tới bạn đọc Việt Nam, nhu cầu về một hệ quy chiếu chung cho thuật ngữ trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Thuật ngữ Pháp – Việt về khoa học nhân văn, con người và xã hội ra đời từ chính nhu cầu ấy: không chỉ để giúp dịch đúng một từ, mà còn để hiểu đúng một khái niệm.
