Có thể chúng ta đã hiểu sai về tuổi già
Rất nhiều người coi Alzheimer như một phần tất yếu của quá trình lão hóa.
Khi một người lớn tuổi bắt đầu quên trước quên sau, nhiều người sẽ thở dài: "Già rồi mà." Khi nghe ai đó mắc Alzheimer, phản ứng thường thấy là xem đó như một kết cục đáng buồn nhưng khó tránh khỏi của tuổi tác.
Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu ngay từ đầu chúng ta đã hiểu sai về tuổi già?
Trong Để tuổi già không lú lẫn, bác sĩ Michael Nehls đưa ra một lập luận khá táo bạo: bệnh Alzheimer không nằm trong "bản chất của con người". Nói cách khác, bộ não của chúng ta không được lập trình để đánh mất trí nhớ khi về già.
Để giải thích điều này, ông bắt đầu từ một câu hỏi về tiến hóa.
Nếu mục tiêu cuối cùng của tiến hóa là giúp gen được truyền lại cho thế hệ sau, tại sao con người lại sống lâu đến vậy? Đặc biệt là phụ nữ, những người có thể sống thêm hàng chục năm sau khi đã kết thúc tuổi sinh sản. Xét theo logic sinh học đơn thuần, điều đó dường như không mang lại lợi ích gì.
Một trong những lời giải thích thuyết phục nhất được các nhà khoa học đưa ra là "giả thuyết bà ngoại". Theo giả thuyết này, giá trị của người lớn tuổi không nằm ở khả năng sinh thêm con mà nằm ở những gì họ có thể truyền lại cho con cháu: kinh nghiệm, kiến thức, kỹ năng và trí tuệ tích lũy trong suốt cuộc đời.
Nói cách khác, tuổi già không phải là giai đoạn dư thừa của cuộc sống. Từ góc độ tiến hóa, nó có một chức năng rõ ràng.
Nếu điều đó là đúng, thì bộ não con người phải được thiết kế để duy trì khả năng học hỏi, ghi nhớ và truyền đạt kinh nghiệm trong phần lớn cuộc đời mình. Một bộ não liên tục suy thoái và mất dần trí nhớ ngay khi bước vào tuổi già sẽ đi ngược lại chính lợi thế tiến hóa ấy.
Đó cũng là lý do Michael Nehls phản đối quan điểm cho rằng mất trí nhớ là một phần tất yếu của lão hóa. Theo ông, điều tự nhiên không phải là Alzheimer. Điều tự nhiên là khả năng tiếp tục tích lũy kinh nghiệm và chuyển hóa kinh nghiệm thành trí tuệ.
Những phát hiện của khoa học thần kinh hiện đại phần nào củng cố cách nhìn này. Trong nhiều thập kỷ, người ta từng tin rằng não bộ người trưởng thành không thể tạo ra tế bào thần kinh mới. Nhưng ngày nay, chúng ta biết điều ngược lại. Tại hồi hải mã – vùng não đóng vai trò quan trọng đối với trí nhớ và học tập – các tế bào thần kinh mới vẫn tiếp tục được hình thành ngay cả khi con người đã lớn tuổi.
Điều đó không có nghĩa Alzheimer là một căn bệnh dễ phòng tránh hay dễ điều trị. Nhưng nó đặt ra một câu hỏi quan trọng hơn: nếu bộ não vốn được thiết kế để duy trì sự minh mẫn lâu dài, vậy điều gì đã khiến quá trình ấy bị gián đoạn?
Đó cũng chính là câu hỏi mà Để tuổi già không lú lẫn theo đuổi từ đầu đến cuối. Thay vì xem Alzheimer như một định mệnh không thể thay đổi, cuốn sách cố gắng tìm hiểu những yếu tố trong lối sống hiện đại đang cản trở khả năng tự bảo vệ và tái tạo của não bộ.
Có lẽ giá trị lớn nhất của cuốn sách không nằm ở việc mang đến sự lạc quan. Giá trị của nó nằm ở việc trả lại cho người đọc một điều mà nhiều người đã đánh mất từ lâu: niềm tin rằng tuổi già và sự lú lẫn không nhất thiết phải đồng nghĩa với nhau.
Bởi nếu trí tuệ và kinh nghiệm là món quà mà tuổi tác mang lại, thì một tuổi già minh mẫn có lẽ không phải là ngoại lệ. Đó mới là điều mà tự nhiên vốn hướng tới.
