Trong tập truyện siêu ngắn “Tình yêu thạch sùng”, Phạm Ngọc Tiến không chuộng những bài học luân lý dài dòng. Ông góp nhặt những chuyện rất nhỏ của đời sống, kể bằng giọng điệu hóm hỉnh mà cay đắng, đằng sau câu chuyện là một cái nhìn tinh đời về những nghịch lý của con người. “Anh hùng” là một câu chuyện tiêu biểu cho cách viết ấy.
Chuyện kể về một vụ tai nạn giữa đường phố. Một cô gái trẻ gặp nạn, người đi đường đứng lại bàn tán, có người còn lấy điện thoại ra quay. Rồi một thanh niên xuất hiện, gạt đám đông và đưa cô gái đi cấp cứu. Chỉ một hành động, ánh nhìn của mọi người lập tức thay đổi. Từ một người xa lạ giữa phố, anh trở thành “anh hùng” trong mắt đám đông.
Nhưng câu chuyện chưa kết thúc ở đó. Trong ngõ nhỏ, trên tay anh bây giờ là một chiếc nhẫn vàng hai chỉ vẫn dính m/áu, nhấp nhánh.
Cú chốt ngắn ngủi ấy lập tức đảo ngược tất cả. Người vừa được tung hô vì hành động cứu người hóa ra đã lấy đi một thứ trên người nạn nhân. Chiếc nhẫn vàng trở thành bằng chứng lạnh lùng cho khoảng cách giữa điều đám đông nhìn thấy và sự thật phía sau.
Họ chỉ nhìn thấy một người thanh niên đưa cô gái đi cấp cứu, rồi vội vàng trao cho anh hai chữ “anh hùng”. Còn Phạm Ngọc Tiến chỉ cần một chi tiết nhỏ để biến danh xưng ấy thành một tiếng cười chua chát.
Phạm Ngọc Tiến không giảng giải, cũng không trao cho người đọc một đáp án về đúng - sai, cũng chẳng cần phải lên án. Ông chỉ đặt trước mắt người đọc một chiếc nhẫn vàng hai chỉ còn dính m/áu.
Anh hùng vừa được tung hô vì thế bỗng trở thành một danh xưng đầy mỉa mai. Và người đọc cũng buộc phải nhìn lại chính mình: phải chăng chúng ta đã quá dễ dàng gọi một người là anh hùng, chỉ vì một khoảnh khắc mà ta tình cờ nhìn thấy?
“Anh hùng” vì thế không dừng lại ở câu chuyện về một người được đám đông ngợi ca. Từ một tình huống rất ngắn, Phạm Ngọc Tiến khiến người đọc nghĩ về cách chúng ta vẫn thường nhìn một con người qua một hành động, một khoảnh khắc, rồi tin rằng mình đã hiểu họ.
Và biết đâu, sau khi gấp cuốn sách lại, mỗi khi bắt gặp một “anh hùng” giữa đời thường, ta sẽ chậm lại một chút trước khi ngưỡng mộ, chậm lại một chút trước khi nhìn nhận - để nhớ rằng một hành động hào hiệp chưa chắc đã là lòng tốt, và một khoảnh khắc chưa bao giờ đủ để định nghĩa trọn vẹn một con người.
Không chỉ riêng “Anh hùng”, xuyên suốt tập truyện "Tình yêu thạch sùng", Phạm Ngọc Tiến vẫn giữ một lối viết mộc mạc, bộc trực mà thấu đời. Chỉ một con người, một sự việc, một khoảnh khắc, đôi khi là một chi tiết rất nhỏ, cũng đủ để lật ra một nghịch lý của đời sống. Đọc xong có thể bật cười, nhưng sau tiếng cười ấy thường là một chút ngậm ngùi và một câu hỏi còn ở lại.
