Sau khi đánh đuổi quân Minh, nhà Lê sơ bước vào một trật tự chính trị mới. Nhưng chiến thắng trên chiến trường chưa đồng nghĩa với sự ổn định trong lòng người.
Những biến động kéo dài khiến nhân tình thế thái còn nhiều xáo trộn; một triều đại mới muốn đứng vững tất yếu phải trả lời câu hỏi về nguồn gốc và tính chính đáng của quyền lực.
Trong bối cảnh ấy, lời tựa của “Lam Sơn thực lục” không đơn thuần mở đầu cho một cuốn sách. Đó còn là cách Lê Thái Tổ nhìn lại cuộc khởi nghĩa, lý giải thắng lợi và khẳng định chính nghĩa của triều đại mình.
Ông viết:
“Vật gốc ở trời, người gốc ở tổ, ví như nước và cây ắt có nguồn, có cội.”
Lê Thái Tổ không tuyệt đối hóa chiến thắng của mình. Ông chỉ nhìn bản thân như người tiếp nhận và kế thừa một cơ nghiệp đã có cội nguồn, đồng thời mang trách nhiệm làm cho cơ nghiệp ấy tiếp tục.
Quyền lực, theo đó, không được trình bày như kết quả của tham vọng cá nhân, mà như sự tiếp nối của một trật tự đã có căn nguyên.
Điều này càng rõ ràng hơn khi Lê Thái Tổ viết:
“Trẫm gặp thời nhiều hoạn nạn, việc khai sáng càng khó khăn.”
Chiến thắng có thể tạo ra sự chuyển giao quyền lực, nhưng để một triều đại đứng vững, quyền lực ấy cần được đặt trong một nền tảng chính danh.
Bởi vậy, ông lý giải thành công của cuộc khởi nghĩa bằng việc “ứng mệnh Trời, thuận lòng người” - vừa khẳng định thiên mệnh, vừa nhấn mạnh sự đồng thuận của nhân dân.
Từ đây, “Lam Sơn thực lục” vượt khỏi ý nghĩa của một bản ghi chép chiến tranh. Tập sách còn cho thấy cách nhà Lê sơ tự lý giải vị trí của mình trong lịch sử: một triều đại ra đời thuận theo mệnh Trời và lòng người.
Việc ghi chép vì thế cũng là một cách củng cố ký ức về cuộc khởi nghĩa, xác lập nền tảng tư tưởng cho triều đại và truyền lại cách nhìn ấy cho các thế hệ sau. Lê Thái Tổ cho Nguyễn Trãi viết nên "Lam Sơn thực lục" để “mãi mãi truyền lại cho con cháu đời sau”.
Bởi vậy, đọc tập ghi chép này hôm nay không chỉ để biết nghĩa quân Lam Sơn đã chiến đấu và chiến thắng như thế nào, mà còn để nhìn vào cách một vị vua dùng lịch sử để lý giải quyền lực, khẳng định chính danh và củng cố cơ nghiệp của một triều đại mới.
#nhanam #nhanambooks #nhanamtiengviet
