Vào lớp Một, trẻ cần chuẩn bị những gì?
Một chiếc cặp mới, sách vở, bút chì, khả năng nhận mặt chữ hay làm những phép tính đơn giản đều dễ nhìn thấy. Khó chuẩn bị hơn là những tình huống rất nhỏ sẽ xuất hiện khi trẻ thực sự bước vào lớp học: ngày đầu chưa quen ai, một lần làm sai bị cô giáo nhắc, kết quả không như mong đợi, cảm giác thua kém một người bạn hay một cuộc giận dỗi mà trẻ chưa biết phải giải quyết thế nào.
Đó là phần việc mà bộ sách Chào cấp Một của Wang Yu lựa chọn để đồng hành cùng các bạn nhỏ.
Bộ gồm sáu cuốn, mỗi cuốn đi vào một tình huống cụ thể có thể gặp trong những ngày tháng đầu tiểu học. Thay vì giảng cho trẻ một loạt nguyên tắc, sách đưa các vấn đề ấy vào câu chuyện, kể từ góc nhìn gần với chính các bạn nhỏ. Cuối mỗi cuốn còn có phần tư vấn dành cho phụ huynh, giúp việc đọc có thể tiếp tục thành một cuộc trò chuyện giữa cha mẹ và con. Bản tiếng Việt do Khánh Nguyên chuyển ngữ, mỗi cuốn dày 48 trang, khổ 19 × 21 cm.
Chuẩn bị vào lớp Một không dừng ở chuyện học trước
Sự sẵn sàng đi học thường khiến phụ huynh nghĩ ngay tới chữ cái, con số hay khả năng ngồi học. Nhưng với một đứa trẻ, đi học còn có nghĩa là bước vào một mạng lưới quan hệ và quy tắc hoàn toàn mới: giáo viên mới, bạn mới, giờ giấc mới, việc phải tự làm nhiều thứ hơn và lần đầu thường xuyên được đặt trước kết quả, so sánh hay đánh giá.
Các khung về school readiness của Head Start cũng xem phát triển xã hội và cảm xúc, khả năng tự điều chỉnh, quan hệ với người lớn và bạn bè là những phần quan trọng của việc sẵn sàng đến trường, bên cạnh các năng lực nhận thức và ngôn ngữ.
Điểm hợp lý của Chào cấp Một nằm ở chỗ bộ sách không gom tất cả vào một khái niệm khá mơ hồ như “tự tin”. Sáu cuốn tách nó thành sáu việc nhỏ mà một đứa trẻ có thể nhận ra.
Ngày đầu tiên: Cùng mạnh dạn bắt đầu
Một môi trường mới có thể khiến trẻ hồi hộp ngay cả khi trước đó con rất háo hức được đi học.
Cùng mạnh dạn bắt đầu đi thẳng vào cảm giác này: căng thẳng trước lớp học mới, người mới và những điều chưa biết. Câu chuyện khuyến khích trẻ bình tĩnh lại, làm quen với môi trường và thử chủ động kết bạn thay vì yêu cầu con phải lập tức trở thành một học sinh “mạnh dạn”.
Đây cũng là cuốn phù hợp để cha mẹ đọc cùng con trước ngày khai giảng hoặc trong những tuần đầu đến trường, khi những câu hỏi như “Hôm nay con có nói chuyện với bạn nào không?” đôi khi hữu ích hơn câu “Hôm nay con học được gì?”.
Không được như ý: Sợ gì thất bại nhỉ?
Tiểu học cũng là lúc trẻ bắt đầu gặp nhiều tình huống có kết quả rõ ràng hơn: một bài kiểm tra, một cuộc thi, một lần được hoặc không được chọn.
Sợ gì thất bại nhỉ? đặt trẻ trước cảm giác khó chịu khi kết quả không giống điều mình mong muốn. Thay cho việc nổi cáu hay giữ mãi sự hậm hực, câu chuyện gợi trẻ nhìn lại lý do và tìm phần mình có thể cải thiện.
Thông điệp ở đây khá vừa sức: thất bại không cần được tô hồng thành một điều tuyệt vời. Điều trẻ có thể học là cách ứng xử sau khi gặp nó.
Làm sai rồi thì sao? Mình dũng cảm nhận lỗi
Với nhiều đứa trẻ, điều đáng sợ sau một lỗi sai đôi khi là phản ứng của người lớn: bị phê bình, bị thất vọng về mình, hoặc phải thừa nhận rằng mình đã làm chưa đúng.
Mình dũng cảm nhận lỗi bắt đầu từ thực tế đơn giản rằng ai cũng có lúc mắc lỗi. Trọng tâm được đặt vào khả năng tiếp nhận góp ý, nhìn lại việc đã xảy ra và sửa sai.
Cuốn sách vì thế có thể trở thành một điểm bắt đầu khá tự nhiên để cha mẹ nói với con về lỗi sai mà không biến cuộc nói chuyện thành một bài giáo huấn.
Một bài kiểm tra chưa tốt: Mình không ngừng cố gắng
Điểm số sẽ sớm trở thành một phần trong đời sống học đường, và trẻ cũng dần học cách nhìn bản thân qua những kết quả ấy.
Mình không ngừng cố gắng đưa câu chuyện về bài kiểm tra trở lại với quá trình: giữ bình tĩnh, xem lại kinh nghiệm sau mỗi lần làm bài và tiếp tục cố gắng ở lần sau. Cuốn sách không xem một kết quả đơn lẻ là kết luận về khả năng của đứa trẻ.
Đây có lẽ cũng là điều phụ huynh cần nhớ khi đọc cùng con: câu hỏi sau một bài chưa tốt có thể là “Con thấy chỗ nào khó nhất?” trước khi trở thành “Sao con lại được điểm này?”.
Khi bạn giỏi hơn mình: Tớ hiểu rõ chính mình
Một người bạn đọc nhanh hơn, vẽ đẹp hơn hay thường xuyên được cô khen hơn có thể tạo ra những cảm xúc mà trẻ chưa biết gọi tên.
Tớ hiểu rõ chính mình chọn một cảm xúc khá khó nói: sự ghen tị khi thấy người khác làm tốt hơn mình. Sách thừa nhận cảm giác ấy có thể xuất hiện, rồi gợi trẻ thay đổi cách nhìn, quan sát điểm mạnh của bạn như một cơ hội để học hỏi thay vì mắc kẹt trong so sánh và mặc cảm.
Điểm đáng chú ý là câu chuyện không đòi hỏi trẻ phải lập tức trở nên rộng lượng. Trước hết, trẻ được phép nhận ra mình đang cảm thấy gì.
Giận nhau với bạn: Chơi vui cùng bè bạn
Một tình bạn ở tuổi lên sáu có thể bắt đầu rất nhanh và cũng có thể rạn nứt chỉ vì một hiểu lầm nhỏ.
Chơi vui cùng bè bạn đặt trẻ trước lựa chọn quen thuộc: giận dỗi rồi tránh nhau, hay tìm cách hiểu chuyện gì đã xảy ra và tháo gỡ hiểu lầm. Đây là một trong những vấn đề rất đời thường của những năm đầu tiểu học, khi trẻ bắt đầu phải tự xử lý nhiều mối quan hệ bên ngoài gia đình.
Cuốn sách không đưa ra công thức để trẻ luôn hòa thuận với tất cả mọi người. Nó gợi ra một khả năng thiết thực hơn: một mâu thuẫn chưa nhất thiết đồng nghĩa với kết thúc tình bạn.
Sáu cuốn sách, sáu lý do để cha mẹ trò chuyện cùng con
Điểm đáng giá nhất của Chào cấp Một có lẽ không nằm ở việc bộ sách cố “chuẩn bị tâm lý” cho trẻ theo một công thức chung. Mỗi cuốn chọn một tình huống nhỏ, đủ cụ thể để trẻ có thể nhận ra mình trong đó: hồi hộp, thất vọng, xấu hổ, ghen tị, nản lòng hoặc giận bạn.
Và vì câu chuyện được kể gần với góc nhìn của trẻ, phụ huynh có thêm một cách để mở lời.
“Con đã bao giờ thấy giống bạn trong truyện chưa?”
“Lúc đó con nghĩ gì?”
“Nếu lần sau chuyện ấy xảy ra, con muốn thử làm thế nào?”
Một bộ sách không thể chuẩn bị trước mọi điều sẽ xảy ra trong năm lớp Một. Nhưng sáu câu chuyện này có thể giúp những tình huống đầu tiên bớt xa lạ, đồng thời cho cha mẹ và con một ngôn ngữ chung để nói về chúng.
Bộ sách Chào cấp Một gồm sáu cuốn: Cùng mạnh dạn bắt đầu, Sợ gì thất bại nhỉ?, Mình dũng cảm nhận lỗi, Mình không ngừng cố gắng, Tớ hiểu rõ chính mình và Chơi vui cùng bè bạn. Độc giả có thể tìm hiểu từng cuốn tại website Nhã Nam.
