Cùng đọc một vụ án, nhưng mỗi độc giả trinh thám có thể đang tham gia một trò chơi khác.
Có người vừa đọc vừa ghi nhớ từng chi tiết, chỉ chờ phát hiện sơ hở của hung thủ trước thám tử. Có người chẳng quá bận tâm ai gây án, miễn câu chuyện đủ căng thẳng để giữ họ đến trang cuối. Lại có những độc giả tìm đến trinh thám vì muốn nhìn sâu hơn vào xã hội, hoặc đơn giản chỉ muốn bước vào một thế giới có bí mật, có điều tra và sau cùng mọi thứ được đưa trở về trật tự.
Có thể tạm nhận ra bốn cách đọc phổ biến dưới đây. Một người hoàn toàn có thể thuộc nhiều nhóm, tùy cuốn sách và tâm trạng lúc đọc.
1. Độc giả muốn phá án trước tác giả
Đây là những “thám tử ghế bành” đúng nghĩa. Họ đọc chậm, để ý lời khai, mốc thời gian, những vật tưởng như được nhắc đến rất vu vơ và cả các “cá trích đỏ” mà tác giả cố tình đặt trên đường điều tra. Niềm vui lớn nhất không nằm ở khoảnh khắc hung thủ bị vạch mặt, mà ở cảm giác mình đã nhìn ra đáp án từ vài chương trước.
Trinh thám cổ điển với nguyên tắc fair play thường hợp với kiểu độc giả này. Agatha Christie, Arthur Conan Doyle, Ellery Queen hay những tác phẩm thời kỳ đầu của Higashino Keigo đều biến việc đọc thành một cuộc đấu trí khá công bằng: manh mối đã được đưa ra, vấn đề là người đọc có nhận thấy hay không.
2. Độc giả tìm cảm giác hồi hộp
Có những người sẵn sàng để thám tử làm phần việc suy luận. Thứ họ chờ đợi là một câu chuyện đủ căng, đủ tối và đủ khó đoán để khiến mình không thể đặt sách xuống.
Họ thích những cuộc rượt đuổi, tình thế hiểm nghèo, cú đảo chiều đột ngột hoặc những nhân vật có đời sống tâm lý bất ổn. Với họ, câu hỏi “Chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?” thường quan trọng hơn “Ai là hung thủ?”. Trinh thám tâm lý, thriller, noir hay những tiểu thuyết có nhịp kể nhanh thường đáp ứng rất tốt nhu cầu ấy.
3. Độc giả đọc vụ án để nhìn vào xã hội
Trong nhiều tác phẩm trinh thám, án mạng chỉ là điểm bắt đầu. Sau lớp bí ẩn là những vấn đề về nghèo đói, bất bình đẳng, áp lực gia đình, bạo lực, danh dự hay những cơ chế xã hội đã đẩy một con người đến chỗ phạm tội.
Kiểu độc giả này thường quan tâm đến câu hỏi “Vì sao?” hơn là “Bằng cách nào?”. Họ muốn hiểu điều gì đã diễn ra trước khi tội ác xảy ra, môi trường nào đã nuôi dưỡng nó và những người liên quan đã im lặng ra sao. Trinh thám xã hội của Matsumoto Seicho, nhiều tiểu thuyết của Higashino Keigo hay dòng trinh thám Bắc Âu thường có sức hút đặc biệt với họ.
4. Độc giả muốn thư giãn trong một thế giới có trật tự
Không phải người đọc trinh thám nào cũng tìm máu me hay cảm giác mạnh. Có người thích những vụ việc xảy ra trong một khu phố nhỏ, trường học, thư viện hoặc làng quê, với một thám tử nghiệp dư có khả năng quan sát hơn người.
Họ có thể thích một bà lão tinh tường, một thủ thư tò mò, một đầu bếp hay một học sinh tình cờ bị cuốn vào bí ẩn. Vụ án đủ để gợi tò mò nhưng không quá nặng nề; điều quan trọng là khi khép sách, sự thật đã sáng rõ, kẻ gây ra sai trái phải chịu trách nhiệm và cộng đồng tìm lại được nhịp sống quen thuộc. Dòng cozy mystery thường được xây dựng trên chính cảm giác an toàn ấy.
Đọc trinh thám vì thế không chỉ là đi tìm hung thủ. Người đọc có thể đang thử sức suy luận, tìm kiếm một cơn hồi hộp, quan sát xã hội qua tội ác hoặc tận hưởng niềm dễ chịu khi một thế giới hỗn loạn cuối cùng được sắp xếp lại.
Bạn thường đọc trinh thám theo cách nào? Và cuốn sách nào đã đem lại đúng trải nghiệm mà bạn tìm kiếm?
