Vì sao những đứa trẻ học giỏi cũng có thể trầm cảm?
Có một kiểu trẻ con khiến người lớn rất yên tâm: học giỏi, tự giác, luôn cố gắng, ít khi gây rắc rối. Trong mắt cha mẹ, đó thường là “đứa trẻ không cần lo”. Nhưng trong Con tôi bị trầm cảm, nhưng tôi cứ tưởng con chỉ không vui, nhà tâm lý học lâm sàng Dương Ý chỉ ra một nghịch lý rất đáng chú ý: chính những đứa trẻ quen với thành tích đôi khi lại rất dễ tổn thương khi bước vào một môi trường cạnh tranh hơn.
Một học sinh từ nhỏ luôn đứng đầu lớp thường học được rằng điều quan trọng nhất không phải là mình đã làm tốt, mà là mình còn sai ở đâu. Được 98 điểm, người lớn hỏi vì sao mất 2 điểm. Đạt thành tích tốt, mục tiêu tiếp theo lập tức xuất hiện. Dần dần, đứa trẻ không còn nhìn thành công như một điều đáng vui, mà xem nó như tiêu chuẩn tối thiểu để được công nhận.
Vấn đề trở nên rõ hơn khi trẻ chuyển sang một môi trường mới: trường chuyên, lớp chọn, trường danh tiếng, nơi xung quanh toàn những người giỏi. Từ vị trí nổi bật, trẻ bỗng thấy mình trở thành một học sinh bình thường. Sự thay đổi ấy không chỉ ảnh hưởng đến điểm số, mà đánh thẳng vào cách trẻ nhìn nhận bản thân. Nếu con đã quen nghĩ “mình có giá trị vì mình giỏi”, thì chỉ một lần không còn giỏi nhất cũng có thể trở thành cú rơi rất nặng.
Dương Ý gọi tên một cơ chế quen thuộc ở nhiều học sinh cầu toàn: tư duy cực đoan. Phải thành công. Không được thất bại. Không tốt nhất nghĩa là chưa đủ tốt. Khi mắc kẹt trong lối nghĩ ấy, trẻ không xem thất bại như một trải nghiệm học tập, mà như bằng chứng rằng bản thân kém cỏi. Từ đó, lo âu, mất ngủ, né tránh thử thách, suy giảm động lực, cảm xúc thất thường hoặc trầm cảm có thể xuất hiện.
Điểm đáng giá của cuốn sách là tác giả không đổ lỗi đơn giản cho cha mẹ, cũng không biến thành tích học tập thành “thủ phạm”. Điều cuốn sách giúp phụ huynh nhìn ra là những áp lực âm thầm đã được trẻ nội hóa từ rất sớm. Có khi cha mẹ không ép con trực tiếp, nhưng con vẫn sống trong cảm giác mình phải giỏi, phải đúng, phải xứng đáng với kỳ vọng.
Vì thế, câu hỏi quan trọng không chỉ là “con được bao nhiêu điểm?”, mà là “con đang nhìn bản thân như thế nào sau điểm số ấy?”. Một đứa trẻ đạt 98 điểm nhưng chỉ nhìn thấy 2 điểm đã mất có thể đang gửi đi một tín hiệu mà người lớn không nên bỏ qua.
Con tôi bị trầm cảm, nhưng tôi cứ tưởng con chỉ không vui là cuốn sách dành cho những phụ huynh muốn hiểu con sớm hơn, trước khi sự im lặng, lo âu hoặc kiệt sức của con bị nhầm thành lười biếng, yếu đuối hay áp lực học hành thông thường. Sách hiện có trên website Nhã Nam và tại các kênh phát hành của Nhã Nam.
Có một kiểu trẻ con khiến người lớn rất yên tâm: học giỏi, tự giác, luôn cố gắng, ít khi gây rắc rối. Trong mắt cha mẹ, đó thường là “đứa trẻ không cần lo”. Nhưng trong Con tôi bị trầm cảm, nhưng tôi cứ tưởng con chỉ không vui, nhà tâm lý học lâm sàng Dương Ý chỉ ra một nghịch lý rất đáng chú ý: chính những đứa trẻ quen với thành tích đôi khi lại rất dễ tổn thương khi bước vào một môi trường cạnh tranh hơn.
Một học sinh từ nhỏ luôn đứng đầu lớp thường học được rằng điều quan trọng nhất không phải là mình đã làm tốt, mà là mình còn sai ở đâu. Được 98 điểm, người lớn hỏi vì sao mất 2 điểm. Đạt thành tích tốt, mục tiêu tiếp theo lập tức xuất hiện. Dần dần, đứa trẻ không còn nhìn thành công như một điều đáng vui, mà xem nó như tiêu chuẩn tối thiểu để được công nhận.
Vấn đề trở nên rõ hơn khi trẻ chuyển sang một môi trường mới: trường chuyên, lớp chọn, trường danh tiếng, nơi xung quanh toàn những người giỏi. Từ vị trí nổi bật, trẻ bỗng thấy mình trở thành một học sinh bình thường. Sự thay đổi ấy không chỉ ảnh hưởng đến điểm số, mà đánh thẳng vào cách trẻ nhìn nhận bản thân. Nếu con đã quen nghĩ “mình có giá trị vì mình giỏi”, thì chỉ một lần không còn giỏi nhất cũng có thể trở thành cú rơi rất nặng.
Dương Ý gọi tên một cơ chế quen thuộc ở nhiều học sinh cầu toàn: tư duy cực đoan. Phải thành công. Không được thất bại. Không tốt nhất nghĩa là chưa đủ tốt. Khi mắc kẹt trong lối nghĩ ấy, trẻ không xem thất bại như một trải nghiệm học tập, mà như bằng chứng rằng bản thân kém cỏi. Từ đó, lo âu, mất ngủ, né tránh thử thách, suy giảm động lực, cảm xúc thất thường hoặc trầm cảm có thể xuất hiện.
Điểm đáng giá của cuốn sách là tác giả không đổ lỗi đơn giản cho cha mẹ, cũng không biến thành tích học tập thành “thủ phạm”. Điều cuốn sách giúp phụ huynh nhìn ra là những áp lực âm thầm đã được trẻ nội hóa từ rất sớm. Có khi cha mẹ không ép con trực tiếp, nhưng con vẫn sống trong cảm giác mình phải giỏi, phải đúng, phải xứng đáng với kỳ vọng.
Vì thế, câu hỏi quan trọng không chỉ là “con được bao nhiêu điểm?”, mà là “con đang nhìn bản thân như thế nào sau điểm số ấy?”. Một đứa trẻ đạt 98 điểm nhưng chỉ nhìn thấy 2 điểm đã mất có thể đang gửi đi một tín hiệu mà người lớn không nên bỏ qua.
Con tôi bị trầm cảm, nhưng tôi cứ tưởng con chỉ không vui là cuốn sách dành cho những phụ huynh muốn hiểu con sớm hơn, trước khi sự im lặng, lo âu hoặc kiệt sức của con bị nhầm thành lười biếng, yếu đuối hay áp lực học hành thông thường. Sách hiện có trên website Nhã Nam và tại các kênh phát hành của Nhã Nam.
