Vì sao con người có bà ngoại?

Nghe có vẻ là một câu hỏi kỳ lạ.

Ai cũng biết bà ngoại là một phần tự nhiên của gia đình. Nhưng nếu nhìn dưới góc độ tiến hóa, sự tồn tại của người bà lại là một điều rất đáng để suy ngẫm.

Trong thế giới động vật, phần lớn con cái chỉ sống thêm một thời gian ngắn sau khi mất khả năng sinh sản. Tinh tinh, họ hàng gần nhất của con người, cũng vậy. Chúng sinh con đến cuối đời và thường qua đời không lâu sau khi mãn kinh.

Con người thì khác.

Một người phụ nữ có thể sống thêm ba, bốn thập kỷ sau khi kết thúc tuổi sinh sản. Có những trường hợp sống tới bảy mươi năm sau mãn kinh. Nếu mục tiêu của tiến hóa là truyền lại gen cho thế hệ sau, tại sao tự nhiên lại “cho phép” điều đó xảy ra?

Một trong những câu trả lời thú vị nhất được các nhà khoa học đưa ra được gọi là “Giả thuyết bà ngoại”.

Theo giả thuyết này, tuổi thọ dài của phụ nữ không phải là một sai sót của tiến hóa mà là một lợi thế tiến hóa.

Khi không còn phải trực tiếp nuôi con nhỏ, người bà có thể dành thời gian, kinh nghiệm và nguồn lực để hỗ trợ con gái nuôi dạy cháu. Sự hỗ trợ ấy tạo ra khác biệt rất lớn. Một nghiên cứu dựa trên hồ sơ dân số tại Canada và Phần Lan cho thấy trong các gia đình còn bà, số lượng cháu sống tới tuổi trưởng thành cao hơn đáng kể so với những gia đình mất bà sớm.

Nói cách khác, người bà không sinh thêm con, nhưng lại giúp nhiều đứa trẻ sống sót hơn.

Điều đáng chú ý là giá trị của người lớn tuổi không chỉ nằm ở sức lao động. Trong những giai đoạn khó khăn, thứ quý giá nhất mà họ mang lại là kinh nghiệm, tri thức và khả năng đưa ra quyết định. Chính những điều đó góp phần giúp gia đình tồn tại và phát triển qua nhiều thế hệ.

Đọc đến đây, có lẽ nhiều người sẽ nhận ra rằng tuổi già không chỉ là câu chuyện của riêng người cao tuổi.

Khi một người lớn tuổi mất dần trí nhớ, khả năng nhận thức hay sự minh mẫn, gia đình không chỉ mất đi một thành viên khỏe mạnh. Họ còn mất đi một kho kinh nghiệm sống, những ký ức chung và một phần sợi dây kết nối giữa các thế hệ.

Đó cũng là lý do khiến bệnh Alzheimer trở thành một trong những thách thức lớn nhất của xã hội hiện đại.

Trong cuốn Để tuổi già không lú lẫn (Guérir Alzheimer: Comprendre et agir à temps), các tác giả không xem Alzheimer là một số phận phải chấp nhận khi về già. Cuốn sách tập trung vào một câu hỏi quan trọng hơn: chúng ta có thể làm gì ngay từ hôm nay để bảo vệ não bộ của mình trong tương lai?

Thông qua những nghiên cứu mới nhất về lão hóa não, trí nhớ, dinh dưỡng, vận động và lối sống, cuốn sách cho thấy rất nhiều yếu tố liên quan đến suy giảm nhận thức thực ra có thể được tác động sớm. Thay vì đợi đến khi các triệu chứng xuất hiện, mỗi người đều có thể chủ động xây dựng những thói quen giúp duy trì sự minh mẫn lâu hơn.

Có thể nói, thông điệp cốt lõi của cuốn sách nằm ngay trong tên gọi của nó: đừng đợi đến tuổi già rồi chấp nhận sự lú lẫn như một điều tất yếu.

Bởi đôi khi, việc giữ được một trí nhớ tốt không chỉ là món quà dành cho chính mình.

Đó còn là món quà dành cho con cháu và những thế hệ tiếp theo.