Sau mười năm sống tại ngôi chùa Maya, ngày ngày săn sóc cho từng cái cây, ngọn cỏ, nhà sư Hyunjin dường như đã nhận ra, có lẽ không chỉ ông là người đang tắm tưới cho khu vườn mà chính khu vườn này cũng đang âm thầm săn sóc tâm hồn người tu hành như ông. Có lẽ vì thế tên cuốn sách cũng được đặt là “Nhà sư và khu vườn - Lắng nghe giáo lý loài hoa” theo một mối quan hệ song hành, ngang hàng nhau. Con người chăm sóc sự tồn tại của khu vườn, khu vườn giảng lại cho nhà sư giáo lý nhân sinh từ giáo lý của các loài hoa.
Lật dở từng trang tâm sự ngắn của vị thiền sư, cuốn sách không giống như bao tác phẩm khuyên người đọc nên thực hành thiền định hay tĩnh tâm một cách cứng nhắc; cũng không giống những lời giáo huấn tu hành. “Nhà sư và khu vườn - Lắng nghe giáo lý loài hoa” như một cuộc đàm thoại có bối cảnh và chất liệu rõ ràng, vừa có tính ẩn dụ song lại rất dễ hình dung.
Giáo lý loài hoa trước hết đã kể cho người đọc nghe về chuyện con người đã quên học cách lắng nghe như thế nào. Hoa không nói bằng lời, cây cối chẳng thể thuyết pháp, nhưng mỗi chuyển động nhỏ của các loài thực vật đều là một tín hiệu tế vi đầy kỳ diệu của đất trời đến con người. Gót nàng xuân đến với khu vườn của vị sư, chồi xanh bung nở từ những cằn cỗi sau mùa đông lạnh giá tại Hàn Quốc. Lần lượt từng loài hoa nở ra như “điểm danh”... Nhà sư Hyunjin không xem cây là phông nền của hoa, khu vườn là phông nền của người chăm sóc. Ông nhìn thật kỹ vào sự vận động của chúng như thể đang đọc một bài pháp vậy. Và thế, hoa chẳng biết nói đâu, nhưng nó truyền “giáo lý” bằng cách bung nở những vẻ đẹp đầy kỳ diệu, thu hút ánh mắt con người. Và biết đâu trong một vài phút nao lòng, con người lại chịu dừng xuống và lắng nghe những vẻ đẹp may mắn vốn đã tràn ngập quanh mình.
Trong “giáo lý các loài hoa”, người ta còn nhìn thấy quan niệm khác về chữa lành. Đấy là hành trình của việc bớt tạo ra đau khổ cho chính mình. Trong suy ngẫm của sư ông, “cần”, “muốn” và “vô sở hữu” tạo thành những khoảnh khắc khác nhau trong đời sống con người. Ta cần một mái nhà khi khốn khó, và lập tức cần cái to hơn khi đã tạm đủ đầy. Từ “cần” sang “muốn” đã có sự lớn lên của lòng tham. Trong tiếng gió khua qua vườn của nhà sư, trong mỗi một bông hoa đua nở đều không cố sở hữu mùa xuân. Nó đến vì trời đất đã đến và đi không mang theo điều gì. Sự sống ở đó tồn tại mà không cần biến mọi thứ thành tài sản của mình. Nhìn khu vườn mùa xuân, nhà sư đã đàm thoại với bạn đọc về chữ: “Chấp”.
Nhà sư Hyunjin vui vẻ tự nhận mình có lý tưởng riêng trên con đường tu tập. Một nhà sư lánh đời như ông đáng lý ra phải tập trung vào đào luyện Phật pháp, thuyết giảng chứ không phải suốt ngày làm bạn với đất như thế. Nhưng đó là lý tưởng của ông: Tôn giáo có thể dành cho những tín đồ, nhưng một khu vườn xinh đẹp và an yên sẽ là nơi mời chào tất cả mọi người trong đời đến, tìm lấy một chút bình an và tĩnh lặng trước khi quay về với thế giới ồn ã ngoài kia.
Vì thế, “giáo lý loài hoa” không dạy con người buông bỏ như mọi khi nữa, chúng dạy sư thầy và chúng ta tồn tại một cách ít cưỡng ép hơn. Không phải theo kiểu sống vì số phận đã bị dúi vào tay mà là bằng lòng với từng điều nhỏ nhặt nhất. Cũng như muốn có một khu vườn mùa thu trù phú, phải bắt đầu từ những tháng trong hè, bón phân, chăm cây, cắt tỉa cành, cào lá... Vẻ đẹp của hiện tại được tạo nên từ sự săn sóc âm thầm trong quá khứ. Con người cũng vậy. Chữa lành vì thế chẳng phải cuộc đua liên tục vứt bỏ và cắt đứt phiền não, nếu vậy thì phải cắt đến bao giờ? Những loài hoa trong vườn của nhà sư Hyunjin khuyên ta tập trung chăm bẵm cho nền đất nội tâm mình đến khi nó đủ mềm, đủ ấm để một mầm xanh có thể mọc lên. Điều này chẳng phải khả thi hơn sao?
Trong một lần đem cây chuông tuyết Nhật Bản về trồng, nhà sư đã để cây chết vì bất cẩn. Nỗi ân hận sau đó khiến ông suy nghĩ về sự sống của cây cỏ và trách nhiệm của con người đối với những sinh thể mà mình tưởng có thể tùy ý chăm sóc, di chuyển hay sở hữu. Từ đây, ông cũng khiến bạn đọc trăn trở rằng cây cối cũng có lịch sử, sự sống, và chu kỳ tồn tại của riêng nó.
Khi nói “cây cối luân hồi”, nhà sư không chỉ nhìn thấy sự sinh diệt của thực vật mà còn thấy mối liên hệ giữa các dạng sinh thể trong cùng thế giới – nơi chẳng có thứ gì thực sự đứng một mình.
Một khu vườn không cần hoàn hảo mới có thể đem lại an lành. Ngay cả những thân cây chết, lá mục, cỏ dại hay mùa đông hoang hoải cũng đều có một giá trị trong khu vườn. Lá rụng làm bùn, hòa vào đất, tiếp tục một đời nuôi dưỡng khu vườn những mùa sau. Đời người cũng thế, có rực rỡ, có lặng im, có những đoạn tưởng như không sinh sôi gì nữa nhưng thực chất là đang âm thầm thai nghén cho một hành trình sống khác sắp tới.
Có lẽ vì vậy, điều Hyunjin muốn con người học từ hoa không phải là cách để trở nên mạnh mẽ hơn, mà là cách để trở nên mềm lại trước đời sống. Mềm để biết mình không thể sở hữu tất cả. Mềm để chấp nhận mỗi sự sống có mùa của riêng nó. Mềm để hiểu rằng chăm sóc một cái cây cũng là chăm sóc chính tâm mình. Và mềm đến mức có thể ngồi yên giữa khu vườn, không vội tìm kiếm một câu trả lời, chỉ lắng nghe. Bởi khi con người đủ tĩnh, khu vườn sẽ bắt đầu lên tiếng. Những bông hoa khi ấy không còn chỉ nở trước mắt ta. Chúng đang giảng một bài pháp bằng chính cách chúng sống. Ta đã từng lắng nghe gì về “giáo lý loài hoa”?
