“Người ăn chay” của Han Kang: Vì sao Yeong-hye quyết liệt từ chối thịt?
“Người ăn chay” xoay quanh Yeong-hye, một người phụ nữ đột ngột ngừng ăn thịt sau những giấc mơ đầy máu và bạo lực. Sự thay đổi ấy làm xáo trộn đời sống gia đình, khiến cô lần lượt đối diện với sự kiểm soát của chồng, cha và những thành viên khác trong gia đình. Qua ba phần truyện, thân thể Yeong-hye ngày càng trở thành chiến trường nơi những chuẩn mực về người vợ, người phụ nữ và người con bị áp đặt, chống cự rồi tan vỡ. Việc nhân vật Yeong-hye từ chối thịt gắn trực tiếp với sự phản kháng trước quyền lực phụ quyền, trong đó “thịt” vừa biểu hiện cho sự thống trị vừa trở thành chất xúc tác cho hành trình tìm kiếm tự do của cô.
Điều Yeong-hye từ chối trước nhất chính là việc để kẻ khác quyết định thay cuộc đời mình. Trước khi thành “người ăn chay” như cuối truyện, Yeong-hye đã từng là một người vợ với đầy đủ các chức năng bình thường như dọn dẹp, coi sóc chồng và nhà cửa. Cô tuân theo và đáp ứng mọi thứ do chồng và gia đình đặt lên vai mình. Duy chỉ việc từ chối ăn thịt và chuyển sang ăn chay đã khiến điều này trở thành bất tuân. Cô vợ ngày nào đã không còn thực hiện những mong muốn của người khác. Cô bắt đầu đặt giới hạn cho cơ thể và cách sống. Có chăng, cơ thể người phụ nữ chính là phương tiện biểu đạt hữu hiệu nhất cho nơi các chuẩn mực xã hội và quyền lực giới ghi dấu? Một nước đi cuối cùng khi mọi ngôn ngữ diễn đạt thông thường đều bị tước mất?
Từ đây, chẳng ai xem hình ảnh thịt trong “Người ăn chay” là thực phẩm bình thường được nữa. Nó là phương tiện mang dáng dấp của quyền lực. Trong giấc mơ của Yeong-hye, thịt xuất hiện cùng máu, những mảnh thịt đỏ và cảm giác kinh hoàng gợi lại cho cô về quá khứ bạo lực. Hình ảnh ấy như sự kết đọng của nỗi đau người phụ nữ và những ký ức bị dồn nén trong cấu trúc xã hội phụ quyền. Khi tỉnh thức, thịt xuất hiện trong bữa ăn, nơi quyền lực và sự kiểm soát được đội lốt bởi các hành động quan tâm. Yeong-hye từ chối thịt như một cách phản kháng trước hệ thống quyền lực từ những người đàn ông xung quanh cô, từ những kẻ chỉ muốn cô làm theo ý họ. Ăn thịt tức là tuân theo trật tự đã được thiết lập, cô không muốn điều đó.
Chỉ một câu thoại “Tôi không ăn thịt” của Yeong-hye đã đánh dấu sự xuất hiện của một con người mới nơi Yeong-hye. Trong bữa tiệc của công ty, người chồng cố kiểm soát ngoại hình và cách ăn mặc của cô, còn Yeong-hye đến đó với một diện mạo khiến anh ta khó chịu và từ chối các món ăn có thịt. Trước mặt người khác, mấy chữ “Tôi không ăn thịt” này đã cho thấy cô đang xác lập lại vị trí của mình. Bỏ qua thể diện viển vông gì đó của chồng, cô bắt đầu nói lên tiếng nói của chính mình.
Nhưng khi tiếng nói của Yeong-hye thoát ra khỏi ngực, thế giới u hoài và cứng nhắc ngoài kia lại đáp trả cô bằng bạo lực dồn dập. Khi cô ngừng thực hiện những nghĩa vụ của vợ, người chồng càng phản ứng gắt gao với các mệnh lệnh, sự kiểm soát và cuối cùng là cưỡng bức cô. Nhưng đối với Yeong-hye, những chuyện này gần như vô nghĩa, chúng càng làm cô nhìn rõ hơn bản chất của tình yêu mà bấy lâu nay mình đã vun vén, hy sinh; càng rõ hơn bộ mặt của người mình từng đầu ấp tay gối.
Trong cuộc họp mặt gia đình, cha cô thậm chí đã sử dụng bạo lực để ép cô ăn thịt, trong khi những người đàn ông khác giữ chặt cơ thể cô. Bàn ăn từ một không gian sinh hoạt gia đình biến thành một nơi kỷ luật thân thể; không gian hỗn loạn trong nước mắt, tiếng van nài, sự câm lặng,... khiến người ta càng thấy giống một cuộc tra tấn hơn là quan tâm. Phân cảnh này đã tô đậm và phơi bày trực diện quyền lực phụ quyền trong xã hội mà tác phẩm khắc họa. Cơ thể của người phụ nữ suy cho cùng cũng như thứ có thể được điều chỉnh để đưa về đúng vị trí mà xã hội quy định.
Càng nhận ra, Yeong-hye càng tuyệt giao và im lặng. Sau hàng loạt những phản ứng bạo lực, cô không đáp trả bằng lập luận hay giải thích. Sự im lặng ấy khiến cho người nhà Yeong-hye lẫn bạn đọc sốt ruột bởi nó khiến người chồng dần bất an, và gia đình thì dần bất lực. Nhưng với Yeong-hye, chỉ như vậy mới được giải thoát; ít nhất phải bước ra khỏi chấn thương tâm lý vì bạo lực đang được truyền lại qua nhiều thế hệ trong gia đình này. Vết thương, sự im lặng, từ chối ăn, và những hành động cự tuyệt đều trở thành những dấu hiệu mà cô bắt buộc người khác phải nhìn thấy, trước khi câu trả lời cuối cùng của bản thân được đẩy đến cực hạn.
Cho đến cuối tác phẩm, chẳng ai nhớ đến việc Yeong-hye là một người ăn chay như những gì cô khởi sự. “Người ăn chay” không còn dừng ở câu chuyện giữa miếng thịt và thực vật vì với Yeong-hye, ngay cả thực vật cũng trở thành một hình thái tồn tại mà cô khao khát hướng tới. Cô đi dần đến cuối tác phẩm với thân xác gầy guộc và ý niệm rằng mình có thể tồn tại như một cái cây, chỉ cần nước và ánh sáng. Nhưng chính trong trạng thái ngày càng xa rời đời sống con người ấy lại là lúc cô cảm thấy mình nhẹ nhàng và “thuần khiết” nhất; càng lúc càng gần với sự giải thoát.
