Trong văn chương đương đại, hành trình dịch thuật thường được xem là nỗ lực bắc cầu giữa các nền văn hóa. Tuy nhiên, với N.P. của Banana Yoshimoto, cách đọc này hoàn toàn bị phá vỡ. Bản thảo thứ 98 và 99 không phải là một văn bản cần được chuyển ngữ đơn thuần, mà là một hố đen nuốt chửng những ai chạm vào nó. Nếu nhìn sự tự sát của các dịch giả chỉ như một yếu tố giật gân, ta đã bỏ qua một câu hỏi cốt lõi: Con người sẽ ra sao khi phải đối diện với vùng tối tăm nhất của vô thức? Dưới lăng kính phân tâm học của Sigmund Freud, N.P. không chỉ là câu chuyện về một gia đình lệch chuẩn, mà là sự hiện hình của những ẩn ức khốc liệt nhất về căn tính và sự tồn tại.
Freud cho rằng tâm lý con người luôn bị giằng xé giữa hai lực lượng đối kháng: Eros (bản năng sống) và Thanatos (bản năng chết). Trong N.P., cái chết không hiện diện như một tai nạn hay sự trừng phạt bên ngoài, mà là một "sự lặp lại cưỡng chế" (repetition compulsion) từ bên trong. Sự tự kết liễu của nhà văn Sarao Takase và những người dịch tác phẩm của ông phản ánh một trạng thái đứt gãy sâu sắc, nơi cấu trúc ý thức đánh mất khả năng kiểm soát. Khi đó, khao khát tự hủy diệt - tức khát vọng đưa bản ngã trở về trạng thái vô cơ nguyên thủy trỗi dậy để chiếm lĩnh toàn bộ đời sống tinh thần, biến cái chết thành cám dỗ giải thoát duy nhất khỏi chấn thương.
Khủng hoảng tâm lý trong tác phẩm không đến từ ngoại cảnh, mà bắt nguồn từ sự tan rã của những cấm kỵ nền tảng. Mối quan hệ loạn luân giữa Sarao Takase và các con, hay giữa cặp song sinh và người em cùng cha khác mẹ, không chỉ là sự vi phạm luân lý thông thường. Theo Freud, cấm kỵ loạn luân là cột mốc phân thủy giữa bản năng động vật và trật tự văn minh. Việc đập vỡ trật tự này đã tước đoạt toàn bộ hệ thống niềm tin giúp các nhân vật định vị bản thân, biến họ thành những phân mảnh của một cấu trúc tinh thần tan vỡ. Trong cấu trúc ấy, Sui hiện thân cho cõi vô thức sâu kín (Cái Nó - Id), bị chi phối hoàn toàn bởi khao khát nhục dục và sự hoang dại mà không màng đến mặt nạ xã hội. Trái ngược với cô, Saki cố gắng kìm nén sự hỗn loạn để duy trì trật tự đạo đức bề mặt (Cái Siêu Tôi - Superego). Đứng giữa hai cực ấy là Kazami (Cái Tôi - Ego), một chủ thể mang đầy thương tích, liên tục phải tìm cách hòa giải cuộc xung đột khốc liệt giữa những đòi hỏi phi lý của vô thức tăm tối và thực tại khách quan.
Chính từ đây, cuốn sách N.P. lộ diện không phải như một di sản văn chương, mà là không gian lưu trữ phần vô thức bị dồn nén của người cha. Hành trình dịch thuật thực chất là một cuộc trị liệu phân tâm học: ép buộc ý thức lôi kéo những sang chấn nguyên thủy từ bóng tối ra ngoài ánh sáng. Các dịch giả gục ngã vì cấu trúc Cái Tôi của họ không đủ vững chãi để duy trì mặt nạ xã hội trước sức nặng của những sự thật tăm tối ấy.
Nếu muốn đi xa hơn những gì bài viết vừa gợi mở, các tác phẩm của Sigmund Freud do Nhã Nam phát hành chính là những điểm khởi đầu vô cùng đắt giá. Bạn có thể bắt đầu với Phân tâm học nhập môn hay Nghiên cứu Phân tâm học để khai mở cấu trúc nền tảng của cõi vô thức.
Theo bạn, việc Kazami quyết định đi đến tận cùng bí mật của bản thảo thứ 99 là một nỗ lực để tái cấu trúc Cái Tôi, hay thực chất cô cũng đang bị cuốn vào vòng lặp cưỡng chế của Bản năng chết?
