“Quỹ đạo” – Sự thăng hoa của nghệ thuật miêu tả
Làm sao gần 300 trang gần chỉ toàn miêu tả lại chinh phục Booker? Cho đến khi lật đến trang cuối cùng của “Quỹ đạo”, thắc mắc ấy gần như có câu trả lời thuyết phục.
Tác phẩm mỏng manh nhưng lấp lánh. Nếu tiểu thuyết vẫn thường dẫn dắt bằng tình huống, câu chuyện, “Quỹ đạo” chỉ đơn thuần quan sát. Một giả thuyết được đặt ra, nếu bỏ toàn bộ các cảnh miêu tả ra khỏi “Quỹ đạo”, nó sẽ còn gì? Chắc chắn là không còn gì cả, ngoài những mảnh suy tư rời rạc.
🪐Dù chưa từng sống trên trạm vũ trụ, Samantha Harvey lại có những đoạn văn miêu tả cảnh tượng ngoài không gian lẫn Trái Đất đủ khiến người đọc choáng ngợp. Cảnh bình minh “bật tắt” liên tục như một món đồ chơi cơ khí, cảnh cơn bão vần vũ hút lấy năng lượng từ đại dương, hay cả những gam màu riêng biệt của từng dãy địa hình chạy sát nhau như chiếc xương sườn khổng lồ cũng được nữ nhà văn miêu tả cụ thể.
🌖Samantha đã mở ra trước mắt độc giả một bức tranh không gian vũ trụ lẫn Trái đất ở nhiều góc độ khác nhau. Đầu tiên, từ trên cao, bà lại đặt địa cầu của chúng ta vào giữa ngân hà với các khoảng “hecta đen” vô tận, những cánh đồng sao lấp lánh. Mọi thứ bấy giờ trở nên tí hon. Nhưng ngay sau đó lại có những hình ảnh ngọn đồi, dãy núi và sóng biển hiện ra ngay trước mắt. Samantha kéo bạn đọc về mặt đất bằng những dòng hồi ức của các phi hành gia. Rồi lại đưa người đọc đến gần hơn để miêu tả cuộc sống phi trọng lực của phi hành đoàn.
🔭Cách “zoom in - zoom out” đầy điện ảnh trên đã giúp khoảng cách địa lý xa vời vợi được xóa nhòa trong chốc lát, tạo mạch liên kết để nhấn mạnh một điều: khi con người thấy bản thân và cảnh vật càng nhỏ bé, cảm xúc trong họ càng lớn hơn. Trái Đất càng nhỏ, ký ức và nỗi nhớ gia đình của các phi hành gia càng lớn. Càng rời xa Trái Đất, họ càng cảm giác mình thuộc về nơi ấy hơn bao giờ hết. Những suy tư này xuất phát từ lối miêu tả đối lập cùng sự thay đổi liên tục tiêu cự của điểm nhìn mà nữ tiểu thuyết gia lựa chọn.
Nếu nhìn theo lối kể chuyện truyền thống, những chi tiết ấy có vẻ "thừa". Nhưng chính chúng tạo cảm giác rằng người đọc đang thực sự lơ lửng cùng các phi hành gia, khiến thế giới hư cấu có được sức nặng của trải nghiệm. Điều thú vị hơn là các chi tiết này không chỉ tạo "hiệu ứng hiện thực" (theo lý thuyết của Roland Barthes), mà còn trở thành chất xúc tác để ký ức và suy tư của nhân vật bật mở.
🖊️Trong “Quỹ đạo”, bút pháp miêu tả không đơn thuần để tái hiện hiện thực, mà còn gián tiếp tạo ra cơ chế vận hành ý thức của các nhân vật. Điển hình, khi phi hành đoàn nhìn thấy cơn bão, lập tức những nỗi lo cho gia đình dưới kia lại dâng lên. Hay khi nhìn những tảng băng vĩnh cửu đang tan chảy, những mảng xám tro sau cơn cháy, họ lại suy ngẫm về những dấu vết mà chính trị đã “giẫm qua” trên địa cầu này: "Liệu chúng ta không thể ngừng áp bức, phá hoại, cướp bóc và lãng phí thứ duy nhất mà cuộc sống của chúng ta phụ thuộc?”
