Đọc “Nhà ảo thuật trên cầu bộ hành” của nhà văn người Đài Loan Wu Ming Yi, ta nhìn thấy cả một khu chợ Đài Bắc sầm uất, náo nhiệt hiện hữu trong tâm trí. Từng quần thể thương mại gồm tám dãy nhà mang tên Trung, Hiếu, Nhân, Ái, Tín, Nghĩa, Hòa, Bình và những cửa hàng san sát nhau. Nhưng đặc biệt một nỗi, bên dưới không gian huyên náo kia lại chứa đựng biết bao cánh cửa nhỏ, mở sang thế giới huyền ảo khác của con người đô thị đang nghẹt thở vì hiện thực.
Bởi thế, nếu chỉ xem “Nhà ảo thuật trên cầu bộ hành” là một tập truyện hoài niệm về Đài Bắc xưa, có lẽ ta đã bỏ qua điều thú vị nhất của cuốn sách. Một nghiên cứu của Marta Paolesse về tác phẩm cho rằng bối cảnh chợ Trung Hoa ở đây có thể được nhìn từ khái niệm “không gian thứ ba” của Edward Soja. Tức là một không gian vừa hiện hữu vừa được tưởng tượng, vừa thuộc về địa lý thực vừa được cấu thành bởi ký ức. Những căn tính và ký ức cá nhân có thể được tái sáng tạo. Bởi trong tác phẩm, Wu Ming Yi đều ngấm ngầm mở ra những không gian nhỏ để con người trốn chạy hoặc chịu đựng điều mà trong thực tế họ không thể.
Trong ký ức của những đứa trẻ, cây cầu bộ hành tại chợ Trung Hoa ở Đài Bắc được nhớ qua những lối đi, cửa hàng và đặc biệt là cây cầu nối các tòa nhà. Xét về mặt kiến trúc, cây cầu giữ vai trò kết nối hai bờ. Nếu nhìn dưới lăng kính văn học, cầu bộ hành tạo ra một khoảng cách vừa đủ giữa con người và hiện thực để độc giả có thể nhìn lại chính dáng vẻ khốn khó, khắc nghiệt của đời.
Mượn tư tưởng của triết gia người Đức Martin Heidegger về sự tồn tại của không gian, thời gian, ta có thể mở ra một cách đọc thú vị cho “Nhà ảo thuật trên cầu bộ hành”. Heidegger cho rằng con người khi sinh ra không được lựa chọn nơi mình bắt đầu, tựa như “bị ném vào” đời sống và học cách thích ứng, lớn lên cùng nó.
Heidegger cũng từng có một khái niệm rất hữu ích khi dùng để hiểu tác phẩm này: Khai mở. Với ông, chân lý không chỉ có lời tuyên bố và bản chất sự kiện, nó còn là trạng thái được đưa ra ánh sáng sau bao nhiêu lâu bị che giấu của sự thật. Và tác phẩm này gần như thể hiện trọn vẹn sự “che phủ” và “khai mở” theo lý thuyết ấy.
Bởi bối cảnh và đời sống trong các câu chuyện vốn đã tản mạn, phân mảnh và được nhớ lại bằng ký ức nên Wu Ming Yi đã để cho mỗi người họ có một “không gian thứ ba” riêng tư. Không gian huyền ảo, phi lý ấy chỉ tồn tại trong tinh thần. Nó không thế chỗ được hiện thực, ngược lại còn làm cho hiện thực vốn rối bời trở nên khả kiến.
Đơn cử như hình tượng nhà ảo thuật. Ông ta chuyên thực hiện những trò kỳ quái trên cầu bộ hành, đứng giữa cái có thật và cái không thật. Ông khiến những đứa trẻ thấy được một thế giới nhiệm màu, nơi sự khắc nghiệt và quy luật tạm thời bị tháo bỏ. Hiểu theo nghĩa này, cây cầu bộ hành và nhà ảo thuật có khả năng thực hiện chức năng liên nối thế giới thực tế và tinh thần khá tương đồng.
Hoặc “Tầng 99” xoay quanh cậu bé Mark, vì gia đình không mấy ấm êm mà một ngày nọ đã bỏ nhà đi. Mọi người đã tìm khắp nơi nhưng không thấy, cậu như tan vào không khí và không để lại một dấu vết nào. Vào ngày trở về, qua cuộc nói chuyện với người bạn thân, ta biết cậu đã đến với một thế giới khác; nơi chốn mang tên “không có bất hạnh”. Đó là tầng 99 của tòa nhà mà cậu đang sống vốn chỉ có 5 tầng, và chiếc thang máy được vẽ bằng phấn trong buồng vệ sinh chính là cánh cửa dẫn đến không gian ấy. Có lẽ thằng Mark hay nhân vật Theresa với con cá vàng và các nhân vật khác đều là người trưởng thành đang muốn chạy trốn hiện thực bằng chính vùng đất ký ức, vùng đất của sự hồn nhiên, vô lo vô nghĩ?
Bởi vậy, cái kỳ ảo trong “Nhà ảo thuật trên cầu bộ hành” đã cho bạn đọc hiểu sâu hơn về sự trốn tránh. Càng rời xa chủ nghĩa hiện thực theo nghĩa bề mặt, tác phẩm lại càng tiến gần đến một thứ hiện thực sâu hơn , sâu đến nỗi quá đỗi bình yên và không muốn trở về.
Tác giả Wu Ming Yi không xây dựng một thế giới huyền ảo hoàn toàn tách biệt khỏi đời sống. Dù tác phẩm mang đậm dấu ấn hoài niệm và chứa nhiều yếu tố siêu thực, khu chợ Trung Hoa vẫn là một không gian vật lý đủ rộng và ồn ã để chứa đựng những cuộc tháo chạy của đời sống cư dân đô thị hiện đại ngay trong lòng nó.
