NẾU HÂN NHIÊN CHƯA TỪNG LÀM BÁO, LIỆU “NHỮNG CÔ GÁI ĐŨA” CÓ TỒN TẠI?
Trước khi viết về những người phụ nữ, Hân Nhiên đã dành nhiều năm để lắng nghe họ. Từ một nhà báo, người dẫn chương trình phát thanh đến nhà văn, bà từng bước đi vào đời sống, gặp những con người cụ thể và lắng nghe những câu chuyện ít khi được kể. Có lẽ chính nền tảng ấy đã tạo nên “Những cô nàng đũa” vừa giàu tính văn chương, vừa mang dấu ấn rõ nét của một lát cắt xã hội Trung Quốc.
Năm 1989, Hân Nhiên bắt đầu dẫn Words on the Night Breeze, một chương trình phát thanh nơi phụ nữ có thể gọi điện và kể về cuộc sống của mình. Trong nhiều năm, bà tiếp nhận những câu chuyện về gia đình, tình yêu, b/ạo lực, ngh/èo đói và những giới hạn mà phụ nữ phải đối mặt. Không dừng lại ở phòng thu, Hân Nhiên còn đi nhiều nơi ở Trung Quốc để gặp gỡ và tìm hiểu những người phụ nữ mà bà đã nghe câu chuyện của họ.
Những năm tháng ấy tạo nên một thứ “vốn sống” đặc biệt. Hân Nhiên không nhìn xã hội từ những khái niệm lớn lao, mà từ những con người đang sống bên trong nó. Một người phụ nữ ở nông thôn, một cô gái rời quê lên thành phố, một gia đình coi trọng con trai hơn con gái – mỗi câu chuyện riêng lại hé lộ một phần của xã hội rộng lớn hơn.
Điều này đặc biệt rõ trong “Những cô nàng đũa”. Bằng bút lực dồi dào và góc nhìn sắc sảo, Hân Nhiên viết nên hành trình của ba chị em gái rời vùng quê đến Nam Kinh giữa những biến chuyển kinh tế – xã hội của Trung Quốc. Tác phẩm từng được mô tả như những câu chuyện đời thực được Hân Nhiên “khoác” lên hình thức tiểu thuyết, qua đó khắc họa sự va chạm giữa nông thôn và đô thị trong một Trung Quốc đang thay đổi nhanh chóng.
Vì thế, chất báo chí trong văn chương Hân Nhiên không nằm ở việc bà đưa những con số hay sự kiện vào truyện. Nó nằm ở cách bà nhìn con người. Bà quan sát trước khi phán xét, lắng nghe trước khi kể lại và đi tìm những câu chuyện phía sau một hiện tượng xã hội.
Đó cũng là lý do những người phụ nữ trong tác phẩm của Hân Nhiên thường không xuất hiện như những “biểu tượng” đơn giản của nạn nhân hay sự mạnh mẽ. Họ có sự vụng về, những mâu thuẫn, những lựa chọn đôi khi sai lầm và những mong muốn rất đời thường. Chính những điều ấy khiến câu chuyện về họ trở nên gần với đời sống hơn là một bài diễn giải về bình đẳng giới.
Có thể nói, nếu nghề báo dạy Hân Nhiên cách lắng nghe, thì văn chương cho bà một cách khác để những tiếng nói ấy được ở lại. Và Những cô nàng đũa có lẽ là một trong những nơi rõ nhất mà hai thế giới ấy gặp nhau: những câu chuyện của những con người bình thường trở thành một bức tranh rộng hơn về phụ nữ, gia đình và một xã hội Trung Quốc đang chuyển mình.
Vậy nếu Hân Nhiên chưa từng làm báo, liệu Tam, Ngũ và Lục có tồn tại? Có lẽ không ai có thể trả lời chắc chắn. Nhưng chính hành trình từ quan sát – lắng nghe – ghi nhận – rồi kể lại đã giúp Hân Nhiên biến những câu chuyện tưởng như rất riêng thành một câu chuyện mà nhiều người có thể tìm thấy mình trong đó.
