Thao túng tâm lý hiếm khi bắt đầu bằng những lời đe dọa hay sự kiểm soát lộ liễu. Trong nhiều trường hợp, nó diễn ra rất chậm. Người trong cuộc vẫn cảm thấy mọi thứ "có gì đó không ổn", nhưng lại khó gọi tên điều đang xảy ra.
Theo Harriet B. Braiker, tác giả Ai đang giật dây bạn, những mối quan hệ mang tính thao túng thường để lại một số dấu hiệu lặp đi lặp lại theo thời gian.
Bạn bắt đầu nghi ngờ chính mình
Bạn nhớ một sự việc theo một cách, nhưng liên tục bị phủ nhận rằng mình nhớ sai, hiểu sai hoặc phản ứng quá mức. Khi điều này diễn ra nhiều lần, bạn có thể dần mất niềm tin vào trí nhớ, cảm xúc và khả năng phán đoán của bản thân. Trong tâm lý học, hiện tượng này thường được gọi là gaslighting.
Bạn thường xuyên cảm thấy có lỗi
Ngay cả khi một vấn đề không xuất phát từ mình, bạn vẫn là người xin lỗi hoặc nhận trách nhiệm. Theo thời gian, cảm giác tội lỗi trở thành trạng thái quen thuộc trong mối quan hệ.
Cảm xúc của bạn ngày càng khó kiểm soát
Bạn dễ cáu giận, lo lắng hoặc kiệt sức hơn trước. Không phải vì bạn "quá nhạy cảm", mà vì bản thân luôn ở trong trạng thái phải đề phòng hoặc giải thích cho mọi hành động của mình.
Cảm xúc của bạn liên tục bị phủ nhận
Thay vì lắng nghe điều bạn đang trải qua, người đối diện nhanh chóng kết luận rằng bạn "quá nhạy cảm", "nghĩ nhiều", "làm quá" hoặc "không biết đùa". Những nhãn dán ấy khiến cảm xúc của bạn dần bị xem là không còn giá trị.
Bạn liên tục phải nhượng bộ giới hạn của mình
Ban đầu chỉ là một yêu cầu nhỏ. Sau đó là thêm một yêu cầu nữa. Những điều từng khiến bạn không thoải mái dần trở thành "chuyện bình thường", vì bạn đã quen với việc lùi từng bước để tránh xung đột.
Bạn luôn lo mình sẽ làm sai
Ngay cả những quyết định rất nhỏ cũng khiến bạn căng thẳng. Bạn cân nhắc từng lời nói, từng tin nhắn, từng lựa chọn vì sợ phản ứng của người kia.
Các mối quan hệ và quyết định của bạn bị kiểm soát nhiều hơn
Bạn cảm thấy khó gặp gỡ bạn bè, khó duy trì các mối quan hệ riêng hoặc phải xin phép cho những việc trước đây mình vẫn tự quyết định. Thế giới của bạn dần thu hẹp lại quanh một người.
Điều quan trọng là không nên chỉ dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ để kết luận rằng mình đang bị thao túng. Mọi mối quan hệ đều có lúc mâu thuẫn hoặc hiểu lầm. Điều đáng lưu ý là khi những biểu hiện này xuất hiện lặp đi lặp lại, khiến bạn ngày càng mất tự tin, mất cảm giác an toàn và đánh mất quyền quyết định đối với cuộc sống của chính mình.
Trong Ai đang giật dây bạn, Harriet B. Braiker phân tích những hình thức thao túng thường gặp trong các mối quan hệ và gợi ý cách nhận diện, thiết lập ranh giới cũng như bảo vệ bản thân trước các hành vi kiểm soát tinh vi. Cuốn sách không khuyến khích người đọc nghi ngờ tất cả mọi người, mà giúp mỗi người hiểu rõ hơn đâu là một mối quan hệ lành mạnh, đâu là lúc cần dừng lại để nhìn nhận điều đang diễn ra.
