Văn học Nhật Bản từ lâu đã xem cái đẹp như một cách để đối thoại với con người và cuộc sống. Tuy nhiên, hiếm có hai tác phẩm nào cho thấy sự phân hóa rõ nét trong cách tiếp cận chủ đề này như Những người đẹp say ngủ của Yasunari Kawabata và Kim các tự của Mishima Yukio. Dưới ngòi bút của Kawabata, cái đẹp như một trải nghiệm thẩm mỹ gắn với sự vô thường của đời sống. Còn với Mishima, cái đẹp trở thành một quyền lực có thể giam cầm chính con người đang tôn thờ nó.
Những người đẹp say ngủ đặt ông lão Eguchi trước một vẻ đẹp không thể sở hữu. Eguchi đêm đêm tìm đến căn nhà có những cô gái trẻ đang chìm trong giấc ngủ do thuốc mê. Ông được nằm cạnh họ, cảm nhận hơi thở và sức sống của tuổi trẻ, nhưng không được đánh thức hay chạm đến họ. Kawabata tạo ra khoảng cách ấy để cái đẹp luôn ở rất gần, nhưng cũng mãi mãi ngoài tầm sở hữu.
Đối diện với vẻ đẹp ấy, Eguchi không tìm cách chiếm hữu. Ông lặng lẽ nhìn nó như nhìn chính tuổi trẻ đã rời xa mình. Trong ánh nhìn của Eguchi, cái đẹp trở thành tấm gương phản chiếu sự vô thường của đời người.
Mishima Yukio lại bắt đầu từ chính điểm mà Kawabata dừng lại. Mizoguchi trong Kim các tự không chấp nhận khoảng cách giữa mình và cái đẹp. Anh muốn chấm dứt sự thống trị của cái đẹp đối với mình. Chính lựa chọn ấy đã đẩy anh đến bi kịch.
Ngay từ nhỏ, Kim Các tự đã được khắc sâu trong tâm trí anh như hiện thân của vẻ đẹp tuyệt đối. Theo năm tháng, ngôi chùa dần vượt khỏi hình hài của một công trình kiến trúc để trở thành một lý tưởng bao trùm toàn bộ đời sống của anh. Càng tôn thờ, anh càng cảm thấy mình nhỏ bé trước vẻ đẹp ấy. Đến cuối cùng, ngọn lửa xuất hiện như nỗ lực tuyệt vọng để cắt đứt sự lệ thuộc vào điều mình không thể vượt qua.
Cả Eguchi lẫn Mizoguchi đều đứng trước một vẻ đẹp bất khả sở hữu. Eguchi để khoảng cách ấy tồn tại như một phần của cái đẹp. Mizoguchi lại xem chính khoảng cách ấy là nguồn cơn của đau khổ và tìm cách xóa bỏ nó. Chính từ lựa chọn ấy, Kawabata và Mishima cũng mở ra hai cách nhìn khác nhau về cái đẹp. Với Kawabata, cái đẹp là nơi con người học cách chấp nhận sự hữu hạn của đời sống. Còn Mishima lại đặt ra một câu hỏi khác: điều gì sẽ xảy ra khi cái đẹp bị tuyệt đối hóa và trở thành quyền lực chi phối chính con người đang tôn thờ nó?
Từ hai thế giới nghệ thuật khác nhau, Kawabata và Mishima đều chạm đến cùng một nỗi băn khoăn về ranh giới mong manh giữa sự ngưỡng mộ và sự lệ thuộc vào cái đẹp. Chính ranh giới ấy đã tạo nên khoảng cách giữa sự chiêm nghiệm và bi kịch.
