Daniel Cohen và câu hỏi: thế nào là đủ?
Có một nghịch lý kỳ lạ ám ảnh thời đại chúng ta: chúng ta giàu hơn bao giờ hết — nhưng lại không cảm thấy "dư dả".
Xã hội dư dả nguyên thủy
Các nhà nhân học từng mô tả những xã hội săn bắt – hái lượm như một dạng "xã hội dư dả". Họ không có nhiều của cải, nhưng cũng không bị ám ảnh bởi thiếu thốn. Họ làm việc ít, có thời gian cho nghi lễ, tưởng tượng, nghệ thuật — nói cách khác, họ có khoảng trống để làm người.
Thật ngược đời: thời kỳ vốn bị xem là nghèo khổ dưới mắt người hiện đại, hóa ra lại phong phú hơn đời sống công nghệ của chúng ta.
Còn Homo Numericus thì sao?
Chúng ta — những Homo Numericus theo cách gọi của Daniel Cohen — sống trong một thế giới nơi mọi thứ đều nhiều hơn: hàng hóa, tiện nghi, lựa chọn. Nhưng cùng lúc, nhu cầu cũng bị "sản xuất" liên tục. Hôm qua chưa cần, hôm nay đã thành thiết yếu. Không phải vì chúng ta thiếu — mà vì chúng ta luôn bị đặt vào một cuộc so sánh không hồi kết.
Chúng ta không chỉ sống để sống — mà sống để "không bị tụt lại".
Đó là lý do vì sao lời tiên đoán của Keynes về một thế kỷ làm việc 3 giờ/ngày đã không thành hiện thực. Không phải vì chúng ta chưa đủ giàu — mà vì chúng ta chưa bao giờ học cách dừng lại.
Từ số lượng sang ý nghĩa
Vấn đề của thế kỷ 21, theo Daniel Cohen, không còn là "sản xuất bao nhiêu" — mà là "sống như thế nào". Từ số lượng sang chất lượng. Từ tích lũy sang ý nghĩa. Từ cạnh tranh sang tương quan.
Có thể, "xã hội dư dả" không nằm ở quá khứ — mà là một khả năng của tương lai. Nhưng để đến đó, ta phải dám đặt lại câu hỏi tưởng như đã quá rõ:
Thế nào là đủ?
Hãy cùng khám phá Homo Numericus — loài người số hóa mà Daniel Cohen phác họa: thừa thãi dữ liệu, nhưng thiếu hụt ý nghĩa.
