Ba chữ G, P, T không chỉ là tên gọi của ChatGPT. Chúng hé lộ cách AI học, cách AI tạo ra câu trả lời và cả lý do tại sao một công cụ có thể viết rất thuyết phục nhưng đôi khi… bịa rất tự tin.
G – Generative (tạo sinh) là khả năng tạo ra nội dung mới. Khi bạn đặt một câu hỏi, ChatGPT không đơn giản tìm câu trả lời có sẵn rồi sao chép lại. Mô hình tạo ra văn bản bằng cách dự đoán những “token” tiếp theo dựa trên các xác suất đã học. Cơ chế này giúp AI có thể kết hợp từ ngữ và ý tưởng theo những cách mới mẻ, trở thành công cụ hữu ích cho việc viết lách, động não hay sáng tạo. Nhưng đây cũng chính là mặt trái: vì được thiết kế để tạo ra câu trả lời, AI đôi khi tạo ra thông tin không đúng, thậm chí bịa nguồn tham khảo. Hiện tượng này thường được gọi là “ảo giác” (hallucination). Nói cách khác, khả năng khiến AI trở nên sáng tạo cũng chính là một phần nguyên nhân khiến nó có thể sai.
P – Pre-trained (huấn luyện trước) lại giải thích một vấn đề khác: tại sao AI có thể chứa đựng những thiên kiến của con người? Trước khi tương tác với người dùng, mô hình đã được huấn luyện trên một lượng dữ liệu khổng lồ. Những dữ liệu này chứa cả kiến thức hữu ích, thông tin sai lệch, định kiến lẫn những bất bình đẳng tồn tại trong xã hội. Khi học cách dự đoán ngôn ngữ từ dữ liệu ấy, AI có thể tái tạo, thậm chí khuếch đại một số thiên kiến. Vì vậy, câu trả lời của AI không phải là một “tấm gương trung tính” phản chiếu thế giới. Cách nó được “huấn luyện” có thể ảnh hưởng đến kết quả đầu ra.
Còn T – Transformers (bộ biến đổi) là phần kỹ thuật giúp hai khả năng trên trở nên khả thi. Để xử lý ngôn ngữ, AI chuyển từ ngữ thành những đơn vị dữ liệu gọi là token. Sau đó, cơ chế tự chú ý (self-attention) của Transformer giúp mô hình xem xét mối quan hệ giữa các token trong cùng một ngữ cảnh. Thay vì chỉ nhìn từng từ theo thứ tự, mô hình có thể nhận ra từ này đang có liên hệ thế nào với những từ khác trong câu hoặc đoạn. Nhờ vậy, AI có thể nắm bắt những mẫu ngôn ngữ phức tạp hơn và tạo ra câu trả lời mạch lạc hơn.
Việc hiểu rõ ba chữ này sẽ giúp bạn trở thành một người dùng AI tỉnh táo hơn: biết AI giỏi ở đâu, dễ sai ở đâu và khi nào câu trả lời nghe có vẻ rất thông minh vẫn cần được kiểm chứng.
Để biết thêm nhiều kiến thức bổ ích khác để sử dụng ChatGPT hiệu quả, mời bạn tìm đọc “Học cùng AI” của Joan Monahan Watson.
