Nếu tranh vẽ là nơi Phong Tử Khải gửi gắm cái nhìn, thì văn chương là nơi ông bộc bạch trọn vẹn triết lý sống ôn hòa của mình. Ông từng viết: "Không để tâm hồn rối loạn, không bị tình cảm trói buộc, không sợ tương lai, không luyến tiếc quá khứ, như thế là bình an." Đây không phải lời khuyên sáo rỗng, mà là kết tinh của một người từng trải qua chi.ến tranh, ly tán, mất mát, nhưng vẫn chọn không để oán hận chi phối ngòi bút.
Sự ôn hòa của ông trước hết thể hiện ở cách ông nhìn nhận con người và thế giới. Ông viết: "Nếu ta đơn giản thì thế giới này cũng đơn giản, nếu ta phức tạp thì thế giới này cũng phức tạp." Không đổ lỗi cho hoàn cảnh, cũng không gồng mình chống lại thời cuộc, ông chọn cách điều chỉnh chính nội tâm mình, một hình thức ôn hòa chủ động, không phải cam chịu.
Ngay cả khi bàn về những chuyện gai góc như tranh giành hơn thua giữa người với người, ông cũng không dùng lời lẽ sắc bén để đáp trả, mà chọn cách lùi lại: "Người ta nói chuyện mà lời qua tiếng lại, phòng bị nghiêm ngặt, dụng ý sâu xa, chẳng khác gì đánh cờ, tôi cảm thấy quá căng thẳng, đành im lặng không nói." Đó là sự ôn hòa không phải vì yếu thế, mà vì ông hiểu rằng có những cuộc đấu không đáng để tham gia.
Với tư tưởng "ba tầng lầu" của đời người - vật chất, tinh thần, linh hồn, ông không phủ nhận nhu cầu thực tế của con người, nhưng luôn hướng người đọc vượt lên trên sự tranh đoạt tầm thường để tìm đến chiều sâu tâm hồn. Đây chính là cốt lõi của sự ôn hòa: không né tránh đời sống, mà đặt đời sống vào đúng vị trí của nó, không để nó chi phối toàn bộ con người.
Cuối cùng, câu văn "Đã không có nơi nào để trốn, chi bằng cứ ngốc nghếch mà vui" là minh chứng rõ nhất cho một sự ôn hòa đã đạt đến độ chín: không phải phủ nhận khổ đau, mà là học cách sống chung với nó bằng một tâm thế nhẹ nhàng, không gồng, không chống đối. Chính văn chương ấy đã khắc họa trọn vẹn chân dung một Phong Tử Khải ôn hòa nhưng không hề mềm yếu.
Là người đã chứng kiến sự chuyển giao liên tục của xã hội, nhưng Phong Tử Khải luôn chọn nhìn mọi thứ với một cái nhìn trong sáng và thuần khiết nhất. Những con vật tưởng chừng vô tri, cũng được ông miêu tả bằng những tính từ rất "người". Chúng không chỉ là một loài vật, mà còn là ẩn dụ cho những triết lí của riêng ông với cuộc đời và vạn vật.
Nhờ cái nhìn thấu suốt của mình, văn chương của ông luôn giữ được sức sống theo thời gian. Sống trọn vẹn, suy cho cùng, không phải là sống nhiều hay sống phức tạp, mà là sống đúng với những gì mình thấy, mình cảm, như cách Phong Tử Khải đã sống, đã viết, suốt cả một đời người.
"tùng bách dạn sương, trúc chịu hàn" - tuyển tập 60 tản văn của Phong Tử Khải, chứa đựng những ghi chép về lăng kính của ông với vạn vật. Sách đã phát hành trên toàn quốc, thân mời các bạn đón đọc.
