Có lẽ điều đầu tiên cần nói về Đối thủ siêu phàm là: hãy chuẩn bị tinh thần cho cái kết. Rebecca Ross dành gần như cả cuốn sách để khiến người đọc tin vào Iris Winnow và Roman Kitt, yêu những lá thư họ viết cho nhau, quen với cách Roman xuất hiện đúng lúc Iris cần một người ở bên, rồi đến những trang cuối lại không hề có ý định để chúng ta rời khỏi câu chuyện một cách yên ổn. Đó là kiểu kết thúc khiến người ta gấp sách lại mà vẫn thấy câu chuyện chưa chịu dừng, vừa đau vừa bực, nhưng đồng thời cũng nhận ra mình đã quan tâm tới hai nhân vật này nhiều hơn tưởng tượng.
Trước khi đi đến đó, Đối thủ siêu phàm khởi đầu bằng một tình huống khá dễ yêu. Iris và Roman là đồng nghiệp tại một tòa soạn, hai cây bút trẻ đang cạnh tranh cho cùng một vị trí. Iris mười tám tuổi, tài năng nhưng cuộc sống đã sớm chất lên cô quá nhiều thứ: người anh trai ra chiến trường rồi mất liên lạc, người mẹ ngày càng lệ thuộc vào rượu, tiền bạc thiếu thốn, công việc trở thành thứ cô phải bám lấy để mọi thứ không sụp xuống cùng lúc. Roman ở phía đối diện: xuất thân tốt hơn, sắc sảo, tự tin, có vẻ lúc nào cũng biết mình đang làm gì và, ít nhất trong mắt Iris, đáng ghét đúng mức một đối thủ cần phải đáng ghét.
Sự hấp dẫn giữa họ có mặt gần như ngay từ đầu, nhưng điều khiến câu chuyện tình này thực sự hiệu quả lại không nằm ở những màn đấu khẩu trong tòa soạn. Nó bắt đầu khi Iris viết thư cho người anh mất tích, luồn những lá thư qua cánh cửa tủ trong phòng và phát hiện chúng biến mất. Chúng không đến chiến trường. Bằng một phép thuật mà Iris chưa hiểu, những lá thư ấy lại đến tay Roman. Anh bắt đầu trả lời, không nói mình là ai. Hai người vốn luôn dựng lên một lớp phòng bị mỗi khi gặp nhau ngoài đời lại bắt đầu thành thật với nhau trên giấy.
Đây là phần đẹp nhất của Đối thủ siêu phàm. Rebecca Ross không bắt Iris và Roman yêu nhau chỉ vì họ hợp nhau hay vì vài cuộc đối đầu có sức hút. Cô để họ đọc nhau trước. Trong thư, Iris được phép thừa nhận mình sợ, mình cô độc, mình không biết phải làm gì với những điều đang xảy ra trong gia đình. Roman cũng dần bước ra khỏi hình ảnh chàng trai lạnh lùng, hơi kiêu ngạo ở bàn làm việc đối diện. Có một sự thân mật hình thành trước cả khi mối quan hệ của họ có tên, và vì thế khi tình cảm thực sự tiến thêm một bước, người đọc đã hiểu khá rõ vì sao hai người này lại chọn nhau.
Roman Carver Kitt đặc biệt dễ được yêu thích vì Rebecca Ross không xây anh theo kiểu nam chính phải luôn bí ẩn, nguy hiểm hoặc cố tình làm tổn thương nữ chính để tạo căng thẳng. Roman có thể khó chịu lúc đầu, có những lý do khiến anh dè dặt, nhưng khi đã yêu thì anh yêu rất thẳng thắn. Anh không sợ để Iris biết tình cảm của mình, cũng không đòi cô từ bỏ công việc, tham vọng hay những điều cô cho là quan trọng. Anh muốn đứng cạnh Iris chứ không muốn giữ cô lại. Trong một thể loại thường thích biến sự chiếm hữu thành dấu hiệu của tình yêu mãnh liệt, cách Roman yêu Iris có vẻ giản dị hơn, và chính điều đó khiến anh đáng nhớ hơn.
Iris cũng không hề bị Roman lấn át. Mười tám tuổi là một con số đáng nhớ khi nhìn vào những gì cô phải gánh. Sự trưởng thành của Iris không đến từ việc cô luôn đưa ra quyết định đúng hay không bao giờ sợ hãi. Cô trưởng thành vì hoàn cảnh buộc cô phải tiếp tục sống trong lúc bản thân đang rất dễ vỡ. Cô lo cho anh trai, chăm sóc người mẹ đang suy sụp, giữ công việc, cố giành lấy một tương lai tốt hơn và vẫn bảo vệ những người quanh mình. Có lúc Iris cứng đầu, có lúc hành động vì cảm xúc, nhưng những điểm đó khiến cô giống một cô gái mười tám tuổi đang cố sống sót hơn là một nữ chính được viết ra để lúc nào cũng mạnh mẽ.
Một thế giới kỳ ảo không cần phô diễn quá nhiều
Phía sau chuyện tình ấy là một cuộc chiến giữa những vị thần. Enva và Dacre, những đội quân, những sinh vật trên chiến trường, những thành phố chịu ảnh hưởng của cuộc chiến, chiếc máy đánh chữ có phép thuật: Đối thủ siêu phàm có đủ chất liệu để dựng thành một thế giới rất phức tạp. Rebecca Ross lại chọn cách tiết chế. Thế giới mở dần theo bước chân của Iris, lịch sử và thần thoại được đưa vào khi câu chuyện cần tới, hiếm khi có cảm giác tác giả dừng nhân vật lại chỉ để giải thích quá nhiều cho người đọc.
Điều này khiến cuốn sách đọc rất trôi. Người chưa quen tiểu thuyết kỳ ảo cũng không phải đối diện với một hệ thống phép thuật đầy quy tắc hay hàng loạt tên riêng phải nhớ từ những chương đầu. Ngược lại, người tìm kiếm một thế giới kỳ ảo thật dày về lịch sử thần linh, chiến thuật hay chính trị có thể thấy Rebecca Ross chưa đào sâu đến mức ấy. Nhưng có lẽ đó cũng chưa bao giờ là tham vọng chính của cuốn sách. Cuộc chiến của các vị thần tạo nên một thế giới đủ lạ và đủ nguy hiểm để đặt nhân vật vào đó; câu chuyện thực sự vẫn nằm ở những con người rất nhỏ bé phải sống dưới cái bóng của cuộc chiến ấy.
Đây cũng là lúc Đối thủ siêu phàm bắt đầu khác đi so với vẻ ngoài khá ngọt ngào của một câu chuyện từ đối thủ thành người yêu. Chiến tranh, cái chết và mất mát dần chiếm nhiều chỗ hơn. Có những nhân vật xuất hiện không lâu nhưng vẫn kịp khiến người đọc đau khi họ rời đi. Rebecca Ross không cần tạo một trường đoạn bi kịch cho tất cả những mất mát ấy. Đôi khi chỉ vài trang, một cuộc trò chuyện hoặc một người không còn trở về đã đủ khiến chiến tranh hiện ra với đúng sự vô lý của nó.
Iris vốn đã sống cùng hậu quả của chiến tranh trước khi tận mắt thấy chiến trường. Người anh trai mà cô yêu thương đã ra đi. Người mẹ của cô dần tan vỡ vì sự mất mát ấy. Vì vậy, khi Iris tiến gần hơn tới nơi chiến sự diễn ra, đó không đơn giản là một chuyến phiêu lưu để nữ chính “trưởng thành”. Cô đang bước vào thứ đã âm thầm phá vỡ gia đình mình từ đầu câu chuyện. Và khi chiến tranh ngày một gần, những lá thư cũng thay đổi ý nghĩa. Chúng không còn chỉ là cách để hai người trẻ phải lòng nhau. Chúng trở thành bằng chứng rằng ở một nơi khác vẫn có một người biết mình tồn tại, đang chờ mình nói tiếp, trong một thế giới mà con người có thể biến mất quá dễ dàng.
Một chuyện tình rất ngọt, đặt đúng chỗ để trở nên đau
Phần tình cảm giữa Iris và Roman có lẽ là lý do khiến rất nhiều người yêu cuốn sách này. Rebecca Ross không viết một chuyện tình quá nóng, cũng không cần quá nhiều cảnh lãng mạn lớn. Sự ngọt ngào nằm ở những thứ nhỏ hơn: cách Roman đọc Iris, cách anh không giấu tình cảm của mình khi đã hiểu nó, những lần hai người tìm thấy một khoảng bình yên rất ngắn giữa những điều đang diễn ra. Quan hệ của họ phát triển với nhịp khá tự nhiên, đủ thời gian để sự cạnh tranh chuyển thành tò mò, sự tò mò thành thấu hiểu, rồi thấu hiểu mới thành tình yêu.
Có lẽ vì tình yêu ấy được xây khá dịu dàng nên những phần sau mới đau đến vậy. Người đọc càng muốn Iris và Roman được yên ổn thì chiến tranh càng khiến điều đó trở nên mong manh. Rebecca Ross hiểu rất rõ mình đang làm gì khi để những khoảnh khắc ấm áp xuất hiện ngay cạnh mất mát. Cô cho nhân vật và người đọc vừa đủ hy vọng để nỗi sợ mất đi thứ hy vọng ấy trở nên thật hơn.
Cái kết vì thế không chỉ gây sốc vì nó dừng lại đúng lúc mọi thứ đang căng nhất. Nó đau bởi toàn bộ phần trước đã khiến ta đầu tư quá nhiều cảm xúc. Ta biết có gì đó sẽ xảy ra. Trong một cuốn sách về chiến tranh, thật khó tin rằng mọi người sẽ bước ra khỏi nó bình an. Nhưng biết trước không giúp ích bao nhiêu khi Rebecca Ross thực sự đưa câu chuyện tới điểm ấy. Rồi tới phần kết cuối cùng, khi người đọc tưởng mình có thể thở được một chút, cuốn sách lại để lại thêm một nhát nữa.
Tôi không muốn nói thêm, bởi Đối thủ siêu phàm là một cuốn nên được đi đến những trang cuối mà không biết quá nhiều.
Điều còn lại sau câu chuyện tình
Divine Rivals đã nhận được nhiều sự chú ý ở mảng văn học thanh thiếu niên, trong đó có Goodreads Choice Award 2023 cho hạng mục Kỳ ảo và Khoa học viễn tưởng dành cho độc giả trẻ, cùng Libby Award 2024 cho Tiểu thuyết thanh thiếu niên xuất sắc nhất. Nhưng nếu chỉ nhìn danh sách giải thưởng hoặc những yếu tố quen thuộc như hai đối thủ dần phải lòng nhau, thư từ bí mật, chiến tranh và phép thuật, người ta vẫn dễ bỏ sót phần khiến cuốn sách thực sự được yêu mến.
Rebecca Ross viết một câu chuyện mà tình yêu có rất nhiều chỗ, nhưng tình yêu không xóa được chiến tranh, đau buồn hay mất mát. Iris và Roman không cứu nhau theo nghĩa biến mọi thứ trở lại bình thường. Họ chỉ làm cho thế giới của người kia bớt cô độc hơn một chút. Trong những lá thư, mỗi người có một chỗ để nói thật. Ngoài đời, họ có một người sẵn sàng nghe những điều ấy.
Có những cuốn kỳ ảo khiến ta nhớ thế giới mà tác giả dựng nên. Có những chuyện tình khiến ta nhớ một cặp đôi. Đối thủ siêu phàm giữ lại cả hai, nhưng thứ ám ảnh nhất sau cùng có lẽ vẫn là hình ảnh rất đơn giản của một lá thư biến mất khỏi căn phòng này và xuất hiện trong căn phòng của một người khác.
Giữa cuộc chiến của những vị thần, đó là một phép thuật nhỏ.
Và có thể cũng là phép thuật đẹp nhất trong cả cuốn sách.
