Chia rẽ - Tại sao chúng ta sống trong thời đại của những những bức tường (TB 2026)

Chia rẽ - Tại sao chúng ta sống trong thời đại của những bức tường

Từ tác giả của "Những tù nhân của địa lý"
Tim Marshall là ký giả kỳ cựu, nhưng ông cũng nổi tiếng không kém trong vai trò tác giả. Ông viết sáu cuốn sách, trong đó nổi tiếng nhất là Những tù nhân của địa lý - đã có ấn bản tiếng Việt - và Chia rẽ: Tại sao chúng ta đang sống trong thời đại của những bức tường.

Nếu như trong tác phẩm trước đó của mình - Những tù nhân của địa lý (2016), Marshall khẳng định nhân loại vẫn bị giam hãm trong nhà tù địa lý mặc dù đang ráo riết với giấc mơ vươn vào không gian, thì ở Chia rẽ (2018), góc nhìn trở nên thật gần hơn: trong nhà tù địa lý đó, con người vẫn dựng lên rất nhiều bức tường chia rẽ các sắc tộc, quốc gia, tín ngưỡng tôn giáo, tư tưởng chính trị, vân vân.

"Cái gì" và "Tại sao"
Mở đầu tác phẩm, Marshall cho rằng những bức tường vật chất chỉ là phần “cái gì” của sự chia rẽ, không phải là phần “tại sao”. Tức là, những bức tường vật chất chỉ thể hiện sự chia rẽ giữa “cái gì” và “cái gì”, chưa cho ta lời giải thích “tại sao” lại có sự chia rẽ đó. Lời giải thích chính là sự chia rẽ trong tâm trí con người. Ông viết:

“Tuy nhiên, những sự chia rẽ vật chất này được phản ánh qua sự chia rẽ trong tâm trí – những ý tưởng lớn đã dẫn dắt nền văn minh của chúng ta và trao cho chúng ta bản sắc và một cảm nhận thuộc về nơi nào đó – chẳng hạn như cuộc đại ly giáo của Kitô giáo, sự chia rẽ của đạo Hồi thành Sunni và Shia”

Bản chất của những bức tường: Từ lịch sử đến thời đại số
Chính vì ý niệm chia rẽ đó vẫn bám trụ dai dẳng trong tâm trí như một phần bản chất con người, những bức tường cứ ngày càng nhiều thêm, cùng với sự phát triển của các hình thái xã hội.

• Lịch sử: Chúng ta đã được nghe về những bức tường của thành Troy, Jericho, Babylon xưa kia, ngăn chia những cuộc phân tranh lợi ích đẫm máu.
• Hiện tại: Những bức tường mới lại mọc lên, chia rẽ các sắc tộc, chủ thuyết chính trị, hay những ranh giới mơ hồ hơn về tín ngưỡng tôn giáo.
• Kỷ nguyên số: Sự chia rẽ còn theo chúng ta vào thời đại mới, khi các nền tảng công nghệ thông tin xuất hiện, được kỳ vọng kết nối con người, song lại làm phát sinh thêm nhiều “bộ lạc mới” trên cộng đồng mạng, họ tự tiện phát ngôn, buông lời công kích, và gây chia rẽ.

Những điểm nóng địa chính trị trong tác phẩm
Trong cuốn sách Chia rẽ, tác giả không tỉ mỉ liệt kê và phân tích mọi vùng miền, mà tập trung vào những khu vực minh họa tốt nhất cho thách thức với bản sắc trong một thế giới đã toàn cầu hóa:

• Trung Quốc: Một quốc gia khổng lồ tưởng chừng thống nhất nhưng tiềm ẩn nhiều bất ổn liên quan đến sự chia rẽ nội bộ.
• Hoa Kỳ: Với sự kiện Donald Trump đắc cử và kế hoạch xây bức tường ngăn dòng người nhập cư từ Mexico.
• Vương quốc Anh: Đang bị thử thách bởi tình cảm dân tộc chủ nghĩa, chia rẽ giai cấp và tôn giáo.
• Châu Âu: Ví dụ minh họa rõ cho xu hướng rạn nứt đang dần thành hình trong một khối liên minh.
• Trung Đông & Châu Phi: Nơi các cuộc tranh chấp sắc tộc, tôn giáo và bản sắc vẫn áp đảo.

Thông điệp cảnh báo và tia hy vọng cuối con đường
Chia rẽ là một tác phẩm khách quan viết về địa chính trị. Xuyên suốt tác phẩm, Tim Marshall đã chuyển tải một thông điệp mang tính cảnh báo: Chúng ta đã và đang sống trong một thế giới bị chia rẽ, thế giới của những bức tường hữu hình lẫn vô hình, dẫy đầy sự phân tranh, và hiện trạng đó chưa có nhiều dấu hiệu được cải thiện.

Nhưng dẫu vậy, tác giả vẫn để lại một tia hy vọng ở lời kết của cuối sách:

“Vì thế mặc dù hiện giờ chủ nghĩa dân tộc và chính trị bản sắc lại một lần nữa nổi lên, có triển vọng là khúc quanh lịch sử sẽ lại xoay hướng về phía đoàn kết và thống nhất.”