Vừa qua, The Guardian đã đặt ra một câu hỏi chạm đúng huyệt tử của giới trẻ: Giữa thời đại sách tràn ngập khắp nơi, từ góc máy sống ảo với sách trên BookTok đến những bức ảnh “check-in” trau chuốt - liệu chúng ta có thực sự đọc, hay chỉ đang tiêu thụ sự đọc?
Sự quay lưng với trang sách không đơn thuần là sự thoái trào của một thói quen văn hóa. Dưới góc nhìn thần kinh học, đọc sách là một trong những bài tập thể lực nặng đô nhất cho bộ não. Đó là quá trình mắt liên tục ghi nhận, não giải mã, liên tưởng, truy xuất trí nhớ và dự đoán diễn biến. Giới nghiên cứu cảnh báo trên The Guardian rằng: Khi những cú lướt màn hình vô thức thay thế thói quen lật sách, con người nhiều khả năng sẽ tự tay bỏ đói bộ não của chính mình nếu không có hoạt động rèn luyện não bộ thay thế.
Cái giá phải trả không xuất hiện ngay lập tức, mà âm thầm tích tụ theo thời gian:
- Tấm lá chắn nhận thức: Tạp chí PubMed công bố nghiên cứu kéo dài 14 năm trên gần 2.000 người lớn tuổi. Kết quả cho thấy người duy trì đọc sách tối thiểu 1 lần/tuần sở hữu tỷ lệ suy giảm nhận thức thấp hơn vượt trội, bất chấp khác biệt về học vấn, bệnh nền hay lối sống.
- Tài khoản tiết kiệm cho trí não: Khảo sát hơn 10.000 người từ 70 tuổi của JAMA Network Open cũng củng cố thực tế này: Nhóm thường xuyên nạp dữ liệu trí óc qua đọc sách, báo, giải ô chữ hay chơi cờ có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn hẳn nhóm còn lại.
Khoa học không khẳng định đọc sách là vắc-xin chống Alzheimer. Nhưng cơ chế vận hành của não bộ vô cùng sòng phẳng: Cơ bắp nào không dùng, cơ bắp đó sẽ thoái hóa.
Cuốn sách Để tuổi già không lú lẫn của tiến sĩ, bác sĩ Michael Nehls cũng đặt ra một góc nhìn thực dụng: Thay vì thụ động chờ đến khi trí nhớ tụt dốc mới tìm lối thoát, hãy chủ động gieo mầm từ sớm qua chế độ vận động, giấc ngủ và thói quen thử thách trí óc mỗi ngày.
Sách không phải thần dược chữa lành. Nhưng tối nay, thay vì dâng trọn một giờ đồng hồ cho những nội dung trôi tuột sau vài giây trên màn hình, hãy thử trả não bộ về đúng không gian tư duy sâu qua vài chục trang sách.
Đó là khoản đầu tư rẻ nhất, nhưng có thể mang lại cổ tức lớn nhất cho chính bạn của 20 năm sau.
Để có nhiều lời khuyên khoa học cho sự minh mẫn của bạn, hãy thử đọc "Để tuổi già không lú lẫn".
