Nhân Gian Thất Cách của Dazai Osamu là một trong những tác phẩm tiêu biểu của văn học Nhật Bản hậu chiến. Thông qua những bi kịch cuộc đời của nhân vật chính Oba Yozo, Dazai không chỉ miêu tả quá trình một con người từng bước đánh mất khả năng sống như một thành viên bình thường của xã hội, mà còn đặt ra một câu hỏi mang tính hiện sinh: Điều gì khiến một con người cảm thấy mình không còn là con người?
Một trong những điểm nổi bật nhất của Yozo là cảm giác mình không thực sự thuộc về thế giới của con người. Ngay từ nhỏ, anh đã quan sát những người xung quanh và nhận thấy ở họ những cảm xúc ẩn giấu bên trong. Anh nhìn thấy sự giận dữ, ngờ vực, lừa dối và những xung đột tồn tại phía sau vẻ ngoài bình thường của đời sống xã hội. Đối với phần lớn mọi người, việc che giấu cảm xúc hoặc nói ra những điều không như mình suy nghĩ được xem như một phần bình thường của đời sống xã hội. Con người học cách điều chỉnh hành vi của mình để phù hợp với hoàn cảnh và duy trì quan hệ với những người khác.
Tuy nhiên Yozo lại không có được cảm giác tự nhiên ấy. Anh quan sát con người từ bên ngoài như thể đang quan sát một nhóm mà bản thân không thuộc về. Một cá nhân được định nghĩa không chỉ từ nhận thức về bản thân mà còn được xây dựng thông qua sự thuộc về các nhóm xã hội. Ở đây, nhân vật chính nhìn những người xung quanh như một nhóm nội tại - “chúng ta”, còn bản thân lại là thành viên của một nhóm ngoại tại - “họ” và Yozo luôn cảm thấy mình không bao giờ được chấp nhận hay thuộc nhóm “chúng ta” này. Anh đã phát hiện ra những sự khác biệt của mình, anh không thể đối xử bình thường với họ do đó không thể xác lập được sự thuộc về một nhóm chung. Khi cá nhân không thể xác lập được sự thuộc về ấy, họ có thể rơi vào trạng thái mất phương hướng và xa lạ với cộng đồng.
Hệ quả là Yozo ngày càng xa lánh những người xung quanh. Anh luôn nhìn các mối quan hệ xã hội thông qua sự nghi ngờ và phán xét. Yozo tin rằng con người không hoàn toàn chân thành với nhau và luôn tồn tại những động cơ ẩn phía sau hành vi của họ. Anh thường e dè, né tránh hoặc sử dụng sự hài hước để tạo khoảng cách an toàn và thỏa mãn người khác. Đây có thể xem như một cơ chế phòng vệ, khi con người tin rằng bản thân không thể được chấp nhận, họ tạo ra một “cái tôi xã hội” để thích nghi với môi trường đó.
Tuy nhiên, Yozo chỉ duy trì tương tác với mọi người ở mức tối thiểu cần thiết dẫn đến anh thiếu khả năng thấu hiểu người khác. Có thể thấy trong suốt cuộc đời của Yozo vẫn có khá nhiều người thân xung quanh, đặc biệt là phụ nữ nhưng những mối quan hệ ấy thường không được phát triển tích cực hoặc không thực sự gắn bó. Từ chính trong Oba Yozo dần hình thành nên chứng lo âu xã hội mà anh cũng không nhận thức được. Oba Yozo lo nghĩ nhiều về việc người khác nghĩ gì, đặc biệt là về những khác biệt trong bản thân anh. Góc nhìn của Yozo về chính mình bị ảnh hưởng quá sâu sắc bởi góc nhìn của những người xung quanh đến mức anh cho rằng sẽ chẳng có lợi gì trong việc cố gắng thay đổi bản thân. Nỗi sợ người khác phát hiện ra những sâu kín trong anh lớn đến mức đã trở thành thường trực, gần như bản năng. Vì con người nhìn nhận bất cứ điều gì khác biệt là tiêu cực, Yozo cũng hình thành nhận thức tiêu cực về chính mình.
Nhân vật chính đã dựng nên sự hài hước bên ngoài và tin rằng điều này sẽ giúp che giấu bản chất của anh, thỏa mãn được những kỳ vọng của xã hội và kết nối anh với thế giới. Tuy nhiên, điều này lại dẫn đến sự xa lánh khỏi chính mình, bởi anh thường xuyên phải vật lộn vì nó không phải là tính cách thật của anh. Yozo đã không có khả năng nhận ra mong muốn thật của mình mà chỉ còn cố gắng hành động sao cho phù hợp với kỳ vọng của người khác. Anh giấu những cảm giác lo âu và trầm cảm và tỏ ra vui vẻ, ngân thơ ra bên ngoài. Những hành động này đã trở thành mãn tính dẫn đến không có khả năng kết nối với người khác và tự mình xa lánh chính mình.
Oba Yozo có thể được nhìn nhận không đơn thuần là một con người thất bại hoặc một cá nhân có đời sống nội tâm bất ổn, mà là một cá nhân liên tục thất bại trong quá trình thiết lập mối quan hệ giữa bản thân và xã hội. Yozo càng cố gắng trở thành một người mà xã hội có thể chấp nhận, anh càng đánh mất khả năng trở thành chính mình. Các quan hệ xã hội và chuẩn mực đã tạo nên môi trường trong đó cá nhân phải liên tục điều chỉnh bản thân để được công nhận, với Yozo chúng là những áp lực ngày càng lớn, gián tiếp gây ra những bi kịch sau này. Nhân Gian Thất Cách có thể được đọc như câu chuyện về một cá nhân không tìm được vị trí của mình trong trật tự xã hội, đồng thời cũng là lời chất vấn đối với chính trật tự ấy: một xã hội sẽ tạo ra điều gì khi một người không thể đáp ứng được những hình mẫu tồn tại và được thừa nhận?
NHÂN GIAN THẤT CÁCH - DAZAI OSAMU
Sách sẽ ra mắt bạn đọc trong thời gian tới!
