BẠN CÓ ĐANG ĐỌC SÁCH HAY CHỈ ĐANG TIÊU DÙNG HÌNH ẢNH CỦA MỘT NGƯỜI ĐỌC SÁCH?

BẠN CÓ ĐANG ĐỌC SÁCH HAY CHỈ ĐANG TIÊU DÙNG HÌNH ẢNH CỦA MỘT NGƯỜI ĐỌC SÁCH?

Trong quan niệm phổ biến, đọc sách vẫn được xem là một trong những phương tiện quan trọng để tiếp nhận tri thức và bồi đắp hiểu biết. Cùng với sự thay đổi của đời sống xã hội, việc đọc sách không còn chỉ gắn với tri thức mà còn phần nào phản ánh lối sống, thị hiếu và địa vị của mỗi cá nhân. Một giá sách đầy sách, những tựa sách kinh điển trên bàn làm việc hay hình ảnh đọc sách được chia sẻ trên mạng xã hội đều có thể tham gia vào quá trình xây dựng hình ảnh ấy.

Từ đây, ranh giới giữa giá trị sử dụng và giá trị biểu tượng của một cuốn sách trở nên đáng chú ý. Một cuốn sách được mua để đọc và một cuốn sách được lựa chọn bởi khả năng tạo dựng hình ảnh về người sở hữu có thể là hai mục đích hoàn toàn khác nhau, dù cùng xuất hiện trên một giá sách.

Mối liên hệ giữa tiêu dùng và địa vị xã hội đã được Thorstein Veblen, nhà kinh tế học và xã hội học người Mỹ, phân tích từ cuối thế kỷ XIX. Trong Luận về tầng lớp nhàn rỗi, xuất bản lần đầu năm 1899, Veblen khảo sát cách tầng lớp giàu có sử dụng của cải, thời gian và những hoạt động tiêu dùng để biểu đạt địa vị xã hội. Ông đặc biệt chú ý đến những hình thức tiêu dùng không được quyết định hoàn toàn bởi nhu cầu thực tế, mà còn bởi khả năng thể hiện sự giàu có và vị thế.

Khái niệm “tiêu dùng phô trương” từ công trình của Veblen về sau trở thành một thuật ngữ quan trọng trong nghiên cứu xã hội học và kinh tế học. Quần áo, nhà cửa, phương tiện đi lại, giáo dục, giải trí hay những thú vui được lựa chọn đều có thể trở thành phương tiện phân biệt địa vị. Giá trị của chúng còn được tạo nên bởi ý nghĩa xã hội mà chúng mang theo.

Đặt trong bối cảnh hiện nay, việc đọc sách cũng có thể được nhìn từ góc độ ấy. Không phải mọi biểu hiện của việc đọc đều nhằm tiếp nhận nội dung. Có những lựa chọn liên quan đến sở thích và tri thức, nhưng cũng có những lựa chọn chịu ảnh hưởng bởi nhu cầu thể hiện gu thẩm mỹ, vốn hiểu biết hoặc vị trí xã hội.

Luận về tầng lớp nhàn rỗi vì thế không chỉ là một công trình nghiên cứu về một tầng lớp xã hội cuối thế kỷ XIX. Qua những phân tích về tiêu dùng, thời gian nhàn rỗi và sự phô trương địa vị, Veblen đặt ra một vấn đề vẫn còn nguyên tính thời sự: con người lựa chọn một vật phẩm vì giá trị của nó, hay vì ý nghĩa mà nó tạo ra trong mắt người khác.