📖 ADAM SMITH NGHĨ GÌ VỀ ĐỘC QUYỀN?
Nhiều người biết Adam Smith như một người ủng hộ thị trường tự do.
Ít người biết rằng ông cũng là một trong những nhà phê phán độc quyền mạnh mẽ nhất của thời đại mình.
Trong Sự thịnh vượng của các quốc gia, Smith nhiều lần cảnh báo về những doanh nghiệp hoặc nhóm lợi ích có khả năng hạn chế cạnh tranh để bảo vệ vị thế của mình.
Theo ông, khi cạnh tranh suy giảm, người tiêu dùng thường là bên phải trả giá.
Giá cả có thể cao hơn.
Chất lượng có thể thấp hơn.
Sự đổi mới có thể chậm lại.
Điều đáng chú ý là Smith không chỉ lo ngại những đặc quyền do nhà nước ban phát. Ông cũng cảnh giác với xu hướng tự nhiên của các nhóm kinh doanh khi tìm cách bảo vệ lợi ích riêng.
Có một đoạn nổi tiếng trong tác phẩm, ông nhận xét rằng những người cùng ngành nghề khi tụ họp với nhau hiếm khi kết thúc cuộc trò chuyện mà không dẫn đến một sự sắp đặt nào đó nhằm nâng giá hoặc hạn chế cạnh tranh.
Nhận xét ấy được viết từ thế kỷ XVIII, nhưng đến nay vẫn thường xuyên được trích dẫn.
Điều này cho thấy Adam Smith không hề nhìn thị trường bằng lăng kính ngây thơ.
Ông hiểu rằng con người luôn theo đuổi lợi ích của mình. Chính vì thế, một nền kinh tế lành mạnh không chỉ cần tự do kinh doanh mà còn cần môi trường cạnh tranh công bằng.
Nói cách khác, Smith không chỉ quan tâm đến tự do.
Ông còn quan tâm đến việc làm thế nào để tự do ấy không bị biến thành đặc quyền của một nhóm nhỏ.
Có lẽ đó là một trong những lý do khiến Sự thịnh vượng của các quốc gia vẫn còn mang tính thời sự. Những câu hỏi về cạnh tranh, quyền lực kinh tế và lợi ích công cộng mà Smith đặt ra từ gần 250 năm trước vẫn tiếp tục xuất hiện trong các cuộc tranh luận ngày nay.
